close

Zadania hodowlane istotne jak ocena

Podstawowym zadaniem Działu Hodowli Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka jest prowadzenie ksiąg dla bydła hodowlanego ras mlecznych. Ale nie tylko. Genotypowanie bydła również stało się nieodzownym instrumentem poprawiającym opłacalność produkcji mleka.

 

Tekst: Olga Orłowska, PFHBiPM

 

Od 1 listopada 2018 roku weszło w życie nowe „Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 z 8 czerwca 2016 r. w sprawie zootechnicznych i genealogicznych warunków dotyczących hodowli zwierząt hodowlanych czysto rasowych i mieszańców świni, handlu nimi i wprowadzania ich na terytorium Unii oraz handlu ich materiałem biologicznym wykorzystywanym do rozrodu…”. Rozporządzenie to w znacznym stopniu ujednolica w całej Unii Europejskiej wiele aspektów związanych z hodowlą bydła, nazewnictwem, wzorami dokumentów itp.

Wpis zwierząt do ksiąg
Powyższe rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 nałożyło na wszystkie kraje UE wymóg dostosowania do nowego prawodawstwa zapisów w realizowanych programach hodowlanych. Polska Federacja również przedstawiła do akceptacji w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi swoje nowe programy hodowlane dla ras: polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej, simentalskiej, polskiej czerwonej, montbeliard, jersey, polskiej czerwono-białej, polskiej czarno-białej, brown swiss i szwedzkiej czerwonej. Integralną częścią przyjętych przez ministerstwo programów są m.in.: metodyka oceny wartości użytkowej, metodyka prowadzenia oceny genetycznej oraz zasady rejestracji zwierząt w księgach hodowlanych (nie ma już osobnego regulaminu wpisu do ksiąg). W rozporządzeniu zaostrzone zostały zasady wpisu do części (sekcji) głównej księgi, do której wpisywane mają być zwierzęta pochodzące po dwóch pokoleniach przodków zarejestrowanych w sekcji głównej księgi, tej samej rasy. Zakłada ono jednak możliwość awansowania z części wstępnej (sekcji dodatkowej) księgi do sekcji głównej zwierząt, które od strony matecznej spełniają warunki określone w wyżej wymienionym akcie prawnym. Nowością w przepisach jest też klasa niezgodna fenotypowo (Gnf), do której wpisywane są zwierzęta hodowlane czysto rasowe (czyli posiadające dwa pokolenia w sekcji głównej księgi danej rasy), jednak fenotypowo znacznie odbiegające od wzorca rasy. W rasie simentalskiej od 1 lipca 2015 roku, a w rasie polskiej czerwonej od 1 stycznia 2017 księgi hodowlane prowadzone są w dwóch rozdziałach (klasach): mlecznej i mięsnej, w zależności od kierunku użytkowości, w jakim utrzymywane jest bydło tych ras.

W 2018 roku specjaliści Działu Hodowli zarejestrowali w księgach bydła hodowlanego ras mlecznych 281 811 cieliczek. W tym samym roku wpisali do ksiąg dla bydła hodowlanego ras mlecznych 52 965 krów. Do rozdziału (klasy) Elita, otwartego w części (sekcji) głównej księgi, przeznaczonego dla krów z wysoką wartością hodowlaną, charakteryzujących się dobrą budową ogólną oraz dobrym wymieniem, wpisano 1557 krów. Krowy kandydatki do wpisu do klasy Elita zostały wybrane po uzyskaniu oceny wartości hodowlanej w grudniu 2017 roku oraz w kwietniu, sierpniu i grudniu 2018.

Stan krów wpisanych do ksiąg bydła hodowlanego ras mlecznych na 31 grudnia 2018 roku wyniósł 734 746 sztuk, co w stosunku do pogłowia objętego oceną wartości użytkowej, wynoszącego 816 345 sztuk, stanowiło 90,0%. Analizując zmiany stanów krów wpisanych do ksiąg w latach 2004–2018, zauważalny jest systematyczny wzrost liczby tych zwierząt zarejestrowanych w księgach, spowodowany głównie wzrostem ocenianego pogłowia. W ciągu ostatnich 14 lat liczba krów wpisanych do ksiąg wzrosła o ponad 61%.

W 2018 roku w Polsce zostały zarejestrowane 1324 buhaje i buhajki hodowlane. PFHBiPM wydała 1170 zaświadczeń potwierdzających wpis do ksiąg bydła hodowlanego ras mlecznych dla samic i samców. Zaświadczenie potwierdzające wpis do ksiąg wystawia podmiot prowadzący księgi na wniosek hodowcy lub właściciela zwierzęcia.

Świadectwa rodowodowe
Obowiązujące od 1 listopada 2018 roku rozporządzenie 2016/1012 zmieniło nazwę i wygląd dokumentów, jakie mają towarzyszyć wprowadzanym do obrotu zwierzętom hodowlanym czysto rasowym i pochodzącemu od nich materiałowi biologicznemu. Dotychczas wydawane świadectwa rodowodowe zostały zastąpione przez świadectwa zootechniczne. To, jak mają te dokumenty wyglądać i co mają dokładnie zawierać, określa „Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2017/717 z 10 kwietnia 2017 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/1012 w odniesieniu do wzorów formularzy świadectw zootechnicznych dotyczących zwierząt hodowlanych i ich materiału biologicznego wykorzystywanego do rozrodu”. To rozporządzenie daje wprost prawo wydawania świadectw zootechnicznych tylko związkom hodowców. Jednak aby świadectwa dla nasienia czy zarodków wprowadzanych do obrotu krajowego na terenie naszego kraju mogły wystawiać stacje pozyskiwania, przechowywania nasienia (zwane bankami nasienia) czy stacje produkcji i przechowywania zarodków, Polska Federacja w swych programach hodowlanych skorzystała z odstępstwa. Tym samym, na ich wniosek, upoważniła centra pozyskiwania lub przechowywania nasienia lub zespoły pozyskiwania albo produkcji zarodków, zatwierdzone do celów wewnątrzunijnego handlu zgodnie z prawem Unii Europejskiej, do wystawiania świadectw zootechnicznych dla materiału biologicznego pochodzącego od zwierząt hodowlanych czysto rasowych. Lista z upoważnionymi centrami stanowi załącznik nr 1 do każdego programu hodowlanego realizowanego przez PFHBiPM. Świadectwa zootechniczne wystawiane przez PFHBiPM zawierają na stronie frontowej wszystkie informacje zgodne z wzorem dla formularzy świadectw zootechnicznych, na odwrocie zaś załączane są dodatkowe informacje dotyczące zwierzęcia hodowlanego czysto rasowego wraz z trzypokoleniowym rodowodem. Programy hodowlane zakładają też możliwość wystawienia świadectw potwierdzających pochodzenie dla zwierząt niewpisanych do sekcji głównej księgi hodowlanej, które są drukowane w dotychczasowej formie, znanej hodowcom.

W roku 2018 specjaliści Działu Hodowli wystawili: 833 świadectwa potwierdzające pochodzenie, 4503 świadectwa rodowodowe, 985 świadectw zootechnicznych (od 01.11.2018).

Współpraca ze spółkami inseminacyjnymi
PFHBiPM, jako podmiot odpowiedzialny za programy hodowlane dla bydła ras mlecznych, współpracuje z polskimi spółkami inseminacyjnymi w zakresie realizacji tych programów na różnych etapach, takich jak: wybór ojców buhajów oraz matek buhajów, kwalifikacja buhajków z indywidualnych kojarzeń, selekcja i ocena buhajów. Programy oceny i selekcji buhajów realizują cztery krajowe spółki unasieniania. Dla rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej obu odmian barwnych podstawowym kryterium wyboru kandydatek na matki buhajów jest indeks PF (w przypadku oceny genomowej gPF). W 2018 roku, po sezonach oceny 2017.3, 2018.1 oraz 2018.2, spośród krów z krajowej listy kandydatek selekcjonerzy PFHBiPM dokonali komisyjnego przeglądu 1567 kandydatek na matki buhajów.

Polska Federacja po każdej wycenie wartości hodowlanej sporządza, na podstawie informacji od podmiotów realizujących programy oceny i selekcji buhajów, krajowe listy buhajów, których nasienie będzie wykorzystywane w sztucznym unasienianiu. Są one zamieszczane na stronie www.pfhb.pl. Buhaje rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej na liście są uszeregowane według obowiązującego indeksu selekcyjnego PF. Na osobnej liście znajdują się buhaje ocenione genomowo uszeregowane według indeksu gPF.

Genotypowanie bydła
Laboratorium Genetyki Bydła jest jedynym w Polsce laboratorium wykonującym usługi genotypowania bydła dla hodowców indywidualnych i jednocześnie jedynym, które jest wyłączną własnością hodowców, co czyni je unikalnym na skalę europejską. W związku z tym jest całkowicie skupione na zaspokajaniu potrzeb polskich hodowców. W 2018 roku LGB PFHBiPM zrealizowało 6 sezonów genotypowania, wykonując badanie dla 3047 samic. Równolegle rozwijana jest współpraca z klientami zagranicznymi, co pozwala utrzymać możliwie niską cenę usług. Laboratorium nieustająco dąży do dopasowania swojego profilu do wymagań klientów oraz rozwijania swoich kompetencji tak, aby jak najsprawniej reagować na ich potrzeby. LGB zmodernizowało swoje wyposażenie, dostosowując je do wykorzystania najnowszej wersji mikromacierzy. Dzięki temu w laboratorium stosowane są chipy wyprodukowane przez światowego lidera w genetyce zwierząt – firmę Illumina z USA. PFHBiPM jako członek europejskiej spółdzielni EuroGenomics stosuje macierze EuroG 10k w wersji v7 i v8, specjalnie wzbogacone o dodatkowe markery cech zdrowotnych i funkcjonalnych, które nie są obecne na dostępnych na wolnym rynku chipach. Dzięki temu jakość analiz i narzędzi badawczych plasuje Polską Federację w światowej czołówce. Doskonałe kompetencje LGB PFHBiPM potwierdza fakt, że jego pracownik jest członkiem międzynarodowej grupy roboczej ICAR (The International Committee for Animal Recording) pracującej nad zastosowaniem badań DNA w produkcji zwierzęcej. Liczbę zgenotypowanych zwierząt przedstawia wykres. Spadek liczby samic zgenotypowanych w LGB w roku 2018 wynika stąd, że jałówki i krowy należące do stad spółek administrowanych przez KOWR są genotypowane w Instytucie Zootechniki PIB w Balicach. 

Story Page