Podostra kwasica sprzyja kulawiznom

ROZMAWIAŁ: RYSZARD LESIAKOWSKI

O wpływie odchowu cieląt i młodzieży oraz poprawnego żywienia krów na zdrowotność racic informuje prof. Włodzimierz Nowak z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu.

Czy zdrowotność racic wpływa na poprawne żywienie?

Mechanizm jest oczywisty. Kulejąca krowa pobiera mniej suchej masy pasz, czyli pojawiają się wszystkie choroby związane z deficytem energii. Konsekwencją jest bezpłodność i eliminacja zwierzęcia ze stada. Kulejące krowy wymagają bieżącej opieki. Mlecznic, którym trzeba założyć opatrunki na racicach podczas korekcji, nie powinno być więcej niż 15%. Z każdej wizyty zespołu korygującego powinien być sporządzony raport, zawierający co najmniej zestawienie liczby kulejących krów, z wyszczególnieniem zwierząt z ochwatem i innymi schorzeniami racic. Jest to ważny dokument dla doradcy ds. żywienia i lekarza weterynarii, którzy opiekują się stadem. Raporty z korekcji racic powinny być archiwizowane w gospodarstwie.

 

Czy żywienie krów ma wpływ na występowanie kulawizn?

Podstawą analizy przyczyn kulawizn w stadzie jest wspomniany już raport, jaki zostawia zespół przeprowadzający korekcje racic. Zasadniczo przyczyny można podzielić na dwie grupy, tj. związane ze środowiskiem, czyli dobrostanem, i wynikające z błędów żywieniowych. Jeżeli często występuje np. zapalenie skóry palca, zapalenie skóry międzyracicowej, przerostowe zapalenie skóry szpary międzyracicowej, zanokcica, to przyczyn należy szukać w mankamentach warunków utrzymania, np. w złej wentylacji i mokrej ściółce. A jeżeli przeważają zmiany poochwatowe, czyli wrzody na podeszwie, zapalenie tworzywa racicowego, choroba linii białej itp., to najprawdopodobniej są one następstwem nieprawidłowego żywienia.

 

Jakie błędy żywieniowe negatywnie wpływają na zdrowotność racic?

Na pierwszym miejscu należy wymienić podostrą kwasicę. W warunkach niskiego pH żwacza powstają endotoksyny, na które organizm krowy reaguje wzmożoną produkcją histaminy. Wtedy zwiększa się ciśnienie krwi w naczyniach krwionośnych racicy i dalszą konsekwencją jest ochwat. Kolejną przyczyną może być hipokalcemia, tj. obniżony poziom wapnia we krwi u krów w okresie powycieleniowym. Schorzenie to przebiega bezobjawowo (ma postać subkliniczną), jest następstwem nieprawidłowej profilaktyki tego schorzenia w okresie zasuszenia, a szczególnie w okresie przejściowym (close-up). Kolejnym czynnikiem żywieniowym wpływającym na zdrowotność racic jest ujemny bilans energii po wycieleniu, powodujący spadek kondycji w tym okresie o więcej niż 0,5 punktu BCS (spadek masy ciała o 70–80 kg). Dlatego ważna jest kondycja zasuszanych krów. Zalecenia w tej kwestii zmieniają się. Kilka lat temu zalecano, aby kondycja krów rasy holsztyńsko-fryzyjskiej w dniu wycielenia wynosiła 3,5 pkt. BCS, a ostatnio rekomendowana wartość to 3 do 3,25 pkt. BCS. Aby krowy cieliły się w sugerowanej kondycji, trzeba je poprawnie żywić w okresie zasuszenia, ponadto konieczne jest dobre pokrycie potrzeb energetycznych po wycieleniu.

 

Jakie są podstawowe zalecenia odnośnie do dziennej dawki pokarmowej, aby nie dopuścić do występowania chorób racic?

Obok składu chemicznego dziennej dawki pokarmowej bardzo ważna jest jej strukturalność, czyli postać fizyczna. Skarmiana dawka powinna pobudzać produkcję śliny, która ma właściwości buforujące. W stadach zagrożonych występowaniem ochwatu konieczna jest współpraca z żywieniowcem, w celu określenia struktury TMR-u na sitach paszowych, niezbędnej do obliczenia fizycznie efektywnego NDF-u. Jest to obecnie najlepszy wskaźnik strukturalności dawki pokarmowej. Drugim czynnikiem wpływającym na stan zdrowotny racic jest żywienie mineralne. Czyli jednocześnie trzeba prowadzić profilaktykę podostrej kwasicy żwacza i poprawnie zaopatrywać organizm zwierząt w składniki mineralne.

 

Na jakie składniki mineralne i witaminy trzeba zwrócić szczególną uwagę?

Nie tylko wspomniana gospodarka wapniem wpływa na zdrowotność racic, ważne jest także poprawne pokrycie zapotrzebowania organizmu krów na selen, cynk i miedź. Ponadto w warunkach subklinicznej kwasicy żwacza należy zwrócić uwagę na witaminy, szczególnie na biotynę oraz witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, tj. A, D, E. Przy niskim pH żwacza i dużym wypływie treści pokarmowej (wysokie pobranie suchej masy) synteza biotyny przez bakterie jest niewystarczająca w relacji do dużych potrzeb. Dlatego w stadach, w których kulawizna jest problemem, zalecam stosowanie dodatku biotyny w okresie dwa tygodnie przed wycieleniem i pierwsze trzy tygodnie po porodzie. Rekomendowana dawka biotyny wynosi 20–30 mg/krowę/dobę.

 

Czy u krów z ochwatem wystarczy korekta dawki pokarmowej, czy też konieczna jest interwencja lekarza weterynarii?

Ochwat jest konsekwencją podostrej kwasicy żwacza, następstwem tego schorzenia jest często kulawizna. Zatem w przypadku kulejących krów sama korekta dziennej dawki pokarmowej nie wystarczy, potrzebna jest także interwencja lekarza weterynarii.

 

Czy błędy w odchowie cieląt i młodzieży wpływają na stan racic u dorosłego bydła?

Potwierdzam wpływ odchowu na zdrowotność racic u dorosłego bydła. Publikowane ostatnio wyniki badań wykazały, że jeśli występuje kulawizna podczas odchowu cieląt i młodzieży, to po wycieleniu jest znacznie więcej problemów z racicami. Dlatego w odchowie młodzieży należy zwrócić uwagę na żywienie mineralno-witaminowe. Niestety, w praktyce często żywienie mineralne w okresie odchowu nie jest doceniane. Należy pamiętać, że odchów cieląt i młodzieży decyduje o długowieczności. Żywienie mineralne w ciągu całego życia zwierząt musi być dostosowane do potrzeb zwierzęcia. Należy też zwrócić uwagę na jakość pasz objętościowych, która w okresie odchowu musi być również bardzo dobra, jak dla krów w okresie laktacji. Często po zacieleniu jałówek podaje się pasze nieco gorszej jakości, co nie powinno się zdarzać, ponieważ w ten sposób obciążamy wątrobę zwierząt. Obciążanie wątroby toksynami prowadzi do krótszego użytkowania krowy, po prostu zwierzę żyje krócej.

 

Czy zwiększenie genetycznej odporności choroby racic może mieć wpływ na żywienie krów? Czy wtedy będzie można stosować więcej pasz treściwych bez obawy o wystąpienie ochwatu?

Obecnie prowadzone są prace nad wyselekcjonowaniem krów odpornych na wysokie dawki paszy treściwej, a więc mniej podatne na podostrą kwasicę żwacza i tym samym na występowanie ochwatu. To są wstępne obserwacje i jeszcze dużo czasu upłynie zanim uzyskane wyniki będą miały praktyczne zastosowanie. Zatem trzeba się skupić na doskonaleniu odchowu cieląt i żywienia krów oraz poprawie dobrostanu.

Dziękuję za rozmowę