Dbajmy o przyszłość

Czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci. Z całą pewnością to znane powiedzenie można odnieść do odchowu cieląt i jałówek. Ujemne cechy nabyte w młodości nie dają się później wykorzenić. Takie samice nie są doskonałe, a przecież nie o to chodzi.

Tekst i zdjęcie: Radosław Iwański

Mógłbym długo wymieniać znaczenie tego okresu w hodowli i chowie bydła mlecznego, zresztą robiłem to już nie raz. Przypomnę, że o wydajności krów decyduje rozwój gruczołu mlekowego i narządów wewnętrznych, które dynamicznie rozwijają się w ciągu pierwszych 8 tygodni życia. Cielęta intensywnie żywione od 2. do 8. tygodnia wykształcają większy gruczoł mlekowy, a w kolejnych tygodniach życia nie można poprawić rozwoju tkanki gruczołowej gruczołu mlecznego.

Na świecie wciąż pojawiają się nowe badania związane ze wzrostem cieląt i jałówek, dlatego też coraz więcej uwagi poświęca się temu zagadnieniu. Naukowcy częściej niż dotychczas podkreślają, że długowieczność krowy, a przez to również opłacalność produkcji mleka, zależą bezpośrednio od przebiegu całego odchowu – od urodzenia zwierzęcia do pierwszego wycielenia. Dlatego też nieprzypadkowo, bo już drugi raz z rzędu, doroczna konferencja bujatryczna organizowana przez Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu była poświęcona temu tematowi.

Naukowcy zdają sobie sprawę – czy hodowcy również, tego nie wiem – że przez odpowiednie żywienie i dobrostan w odchowie można zaprogramować samicę na długowieczność i wysoką wydajność mleczną.

Nie raz pisałem, że odchów jałówek jest, niestety, najbardziej zaniedbanym elementem chowu bydła. Odchów cieliczek nie powinien być kosztem, lecz inwestycją na przyszłość. Podkreślałem, że musi się zmienić nie tylko mentalność hodowców, oni powinni zdobywać także wiedzę w tym zakresie. Doradcy hodowlani, nie tylko ci z Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka, powinni uczulać producentów mleka na to, jakie znaczenie ma pierwszych 400 dni z całego życia samicy.

Błędów popełnionych w odchowie młodzieży nie da się naprawić. O tym, że jest to okres, kiedy programowane są wydajności mleczne przyszłych samic, wie każdy hodowca, ale niewiele, z tego wynika? Zaglądając do zbiorczych wyników oceny za 2015 r., widać wyraźnie, jakie są różnice w poszczególnych województwach w wieku pierwszego wycielenia pierwiastek (tabela). Każdy dzień opóźnienia prawidłowego terminu oznacza, że hodowcy mieli kłopoty w odchowie, a te z kolei przełożyły się na finansowe straty.

Patrząc na wspomniany wiek, widać wyraźnie, że jest jeszcze wiele do zrobienia. W Polsce w 2015 r. jałówki cieliły się po raz pierwszy średnio w 824. dniu ich życia. Zdecydowanie za późno. Źle wygląda ta sytuacja nawet, gdy spojrzymy na trzy wiodące regiony naszego kraju w produkcji mleka, czyli Podlasie, Wielkopolskę i Mazowsze. Pierwsze wycielenia – bazując na wspomnianych średnich – przypadają odpowiednio na 846., 804. i 829. dzień. Aż się wierzyć nie chce. Interesujące jest to, że Podlasie pod tym kątem wypada gorzej od Mazowsza. Prym wiodą wielkopolscy hodowcy, choć i im nieco brakuje do idealnego wyniku. Podkreślam jeszcze raz, że są to wielkości uśrednione, a te nie wszyscy lubią. Jednak one wyraźnie pokazują, że z odchowem młodzieży jest bardzo duży kłopot.

A jaki jest ideał? W tym miejscu przytoczę słowa dr. Zbigniewa Lacha z OHZ Osięciny, który w wywiadzie, jaki z nim przeprowadziłem blisko rok temu, mówił, że hodowcy powinni kryć jałówki wcześniej niż później: „oczywiście nie jest tak, że wszystkie nasze samice są kryte, gdy mają 13 miesięcy, średni wiek pierwszego krycia w Osięcinach wynosi blisko 14 miesięcy, ale nie jest to równoznaczne z wiekiem pierwszego zacielenia”. Ośrodki hodowli zarodowej często wykorzystują embriotransfery, dlatego przesunięcie rozrodu wynosi ok. 1,5 miesiąca w stosunku do tego, czego by sobie życzyli najlepsi.

Ale nawet zakładając, że skuteczne zacielenie nie przychodzi w 14. miesiącu, to i tak nie jest dobrze. Skuteczne zacielenia i porody muszą być wcześniejsze. Jednak żeby stały się faktem, jałówki należy optymalnie odchować i przygotować na nie. Zwierzęta muszą mieć odpowiednią kondycję, a ta wynika m.in. z żywienia. Gdy nie będą miały optymalnej masy ciała, to szkoda wydawać pieniądze na inseminację. Tylko kontrola tempa wzrostu zbuduje sukces. Także prawdopodobieństwo zacielenia otłuszczonej jałówki jest niższe niż tej o prawidłowych parametrach fizjologicznych.

Na zakończenie powyższego wstępnego artykułu do „Tematu miesiąca” bieżącego wydania „Hodowli i Chowu Bydła” przypomnę hodowcom jeszcze jedną, znamienną wypowiedź naszego eksperta: „Skoro mamy przygotowaną sztukę do zacielenia, skoro jest ona rozwinięta somatycznie, to po co trzymać taką jałówkę miesiąc czy dwa miesiące dłużej i ponosić koszty jej utrzymania? Hodowców powinna interesować wydajność życiowa krów, a ta jest wyższa – co pokazują badania – gdy jałówka jest wcześniej zacielona”.

Jest nad czym pracować i co poprawiać. Pod koniec pierwszego kwartału PFHBiPM po raz kolejny opublikuje roczne zestawienie wyników oceny i hodowli bydła mlecznego w 2016 r. Obiecuję, że wrócę w komentarzach do wieku pierwszego wycielenia.

Tab. Cechy płodności ocenianych krów mlecznych i rodzaj porodu według województw i regionów oceny w 2015 r.

WojewództwoWiek pierwszego wycielenia w dniachSamodzielnyŁatwyTrudnyBardzo ciężkiPoronienieCesarskie cięcie
lubelskie82711 21220 4388586734218
łódzkie80412 84925 3061 04112542229
małopolskie8372 6247 54718071235
mazowieckie82944 62371 7313 6404391 55962
podkarpackie8583 4602 7952008621
podlaskie84662 30466 4352 72722299675
świętokrzyskie8171 8333 71712921412
RO Parzniew833138 905197 9698 7758893 545192
dolnośląskie8116 7439 147800251844
lubuskie8339855 45958841097
opolskie79714 9926 5286804917616
śląskie8226 7967 701577672174
wielkopolskie80450 93582 9724 6273621 98467
RO Poznań80680 451111 8077 2725072 67098
kujawsko-pomorskie80424 74533 0112 25114768034
pomorskie82510 76219 9978847226615
warmińsko-mazurskie85339 86920 2701 32710756828
zachodniopomorskie8339 1437 500505491326
RO Bydgoszcz82884 51980 7784 9673751 64683
Polska824303 875390 55421 0141 7717 861373

Numer 1/2017

Zbliżające się wydarzenia