Duże zmiany wartości hodowlanej reproduktorów rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej po wycenie grudniowej

TEKST: dr Tomasz Krychowski, dr Agnieszka Nowosielska, PFHBiPM

Polscy hodowcy i polskie firmy inseminacyjne z dużą niecierpliwością czekali na wykorzystanie bazy referencyjnej EuroGenomics, rejestrującej ponad 30 000 buhajów, do wyceny wartości hodowlanej reproduktorów rasy PHF, co powinno zwiększyć precyzję polskich wycen wartości hodowlanej. Po prawie trzech latach zespół Instytutu Zootechniki w Balicach, który jest odpowiedzialny za wycenę wartości hodowlanej, wykorzystał ją w wycenie grudniowej 2016 roku.

W artykule tym analizujemy zmiany, które zaszły w populacji buhajów w ocenie wartości hodowlanej 2016/3 w porównaniu do poprzednich wycen.

Duży spadek średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych na podstawie genomu i konwencjonalnie
Średnia wartość hodowlana wszystkich buhajów wycenionych na podstawie genomu w grudniu 2016 roku jest dużo niższa w porównaniu do średniej wartości hodowlanej buhajów wycenionych tą metodą w poprzednich sezonach ocen.

Średnia wartość w aktualnej ocenie na poziomie PF 115 jest aż o 9 jednostek PF niższa w porównaniu do średniej wartości hodowlanej buhajów w poprzedniej ocenie – PF 124, co stanowi spadek aż o 7,3%. Nawet wszystkie buhaje ocenione po raz pierwszy tą metodą w sierpniu 2014 roku miały o 4 jednostki PF wyższą wartość hodowlaną w stosunku do buhajów w obecnej publikacji.
Natomiast średnia wartość hodowlana buhajów poddanych ocenie konwencjonalnej w ciągu ostatnich ośmiu publikacji jest na porównywalnym poziomie.

Bardzo duże spadki zauważalne są w populacji 100 najlepszych buhajów, gdzie różnica średniej wartości hodowlanej między wyceną grudniową a sierpniową wynosi -12 jednostek PF (132–144) w przypadku buhajów genomowych i -9 jednostek PF (118–127) w odniesieniu do buhajów konwencjonalnych.
Podobną sytuację dostrzegamy w porównaniu subpopulacji 10 najlepszych buhajów. Średnia wartość hodowlana topowych buhajów genomowych w ocenie grudniowej w stosunku do oceny sierpniowej jest aż o 14 jednostek PF niższa (138–152), natomiast buhajów konwencjonalnych – o 10 jednostek PF (125–135) (wykresy 1, 2).

Wykres 1. Porównanie średnich wartości hodowlanych buhajów ocenionych na podstawie genomu w kolejnych sezonach ocen

Wykres 2. Porównanie średnich wartości hodowlanych buhajów ocenionych konwencjonalnie w kolejnych sezonach ocen

Trudno jest znaleźć uzasadnienie dla tak znaczących spadków w wartościach hodowlanych buhajów w ich aktualnej ocenie. Można było przypuszczać, że zmiana populacji referencyjnej wpłynie na wyniki ocen zwłaszcza buhajów ocenionych na podstawie genomu, ale tak duże spadki są ogromnym zaskoczeniem.

Spadek indeksu selekcyjnego PF buhajów znajdujących się w czołówce listy rankingowej
Hodowcy, którzy wnikliwie analizują wyniki wartości hodowlanej buhajów, niewątpliwie zauważyli, że indeks selekcyjny PF buhajów znajdujących się w czołówce rankingu jest dużo niższy w porównaniu do poprzednich sezonów oceny. Zmalała również liczba buhajów z indeksem PF 140 i powyżej. Jaki mają wybór hodowcy i co się zmieniło:
• nie ma buhajów z indeksem PF, co najmniej 150 jednostek (w poprzednim sezonie 9 buhajów genomowych);
• nie ma buhajów z indeksem PF>=145 jednostek (w poprzednim sezonie 34 buhaje ocenione genomowo);
• tylko 2 buhaje mają indeks PF>=140 jednostek (w poprzednim sezonie 93 buhaje genomowe i 2 ocenione konwencjonalnie);
• 27 buhajów genomowych ma indeks PF>=135 jednostek;
• 78 buhajów ocenionych genomowo i 1 buhaj oceniony na córkach ma indeks PF>=130 jednostek.

Obecne wyniki wartości hodowlanej dowodzą, że rozpłodniki mające indeks PF 130 i powyżej mogą pokryć populację samic bazy selekcyjnej.

Poprzednio wartość ta była dużo wyższa, w związku z tym zaistniała sytuacja bardzo utrudnia pracę hodowlaną.

Duże przeszeregowanie buhajów z rankingu TOP 100 poprzedniej oceny wartości hodowlanej
Patrząc na poprzednią listę buhajów TOP 10 oceny genomowej 2016/2 widać, że aż 6 buhajów spadło na bardzo dalekie miejsca w obecnym rankingu, w związku z obniżeniem ich aktualnej wartości hodowlanej wyrażonej indeksem selekcyjnym PF (artykuł w aktualnym numerze „Wyniki grudniowej wyceny wartości hodowlanej buhajów HF”).

Buhaj COMANDOS z 3. pozycji (PF 154) spadł aż na 74. (PF 130). NEW YORK przesunął się w dół listy o 11 miejsc, z 4. (PF 153) na 15. (PF 136). Bardzo duży spadek zaliczył buhaj PART, który z pozycji 7. (PF 151) uplasował się na 105. (PF 128). Buhaj JALISTO z 8. lokaty (PF 150) przesunął się aż na miejsce 100. (PF 128). POWERBOSS z 9. miejsca (PF 150) uplasował się na 41 (PF 133), a GRASAR z 10. (PF 149) spadł aż na 454 lokatę (PF 118).

Biorąc pod uwagę, że lista TOP 10 buhajów jest szeroko użytkowana i tymi rozpłodnikami pokrywa się najlepsze samice w stadach, hodowcy ponoszą straty w postępie genetycznym z tytułu tak dużych zmian w kolejnych ocenach.

Tabela nr 1 pokazuje, jak duże zmiany zaszły w pozycji rankingowej dla 100 czołowych buhajów z poprzedniej oceny 2016/2. W ocenie genomowej tylko 18 buhajów przesunęło się na wyższą pozycję listy rankingowej w aktualnym sezonie w stosunku do poprzedniego, a w konwencjonalnej przesunęły się tylko 32 buhaje. Przy czym zmiana ta wynosiła maksymalnie 77 miejsc. Pozostałe buhaje uplasowały się na dużo niższej pozycji aktualnego rankingu. 49 rozpłodników ocenionych genomowo i 55 konwencjonalnie zaliczyło spadek lokaty od 1 do 100 miejsc, 18 buhajów genomowych i 10 konwencjonalnych – od 101 do 200 miejsc, i aż 15 buhajów z oceną genomową i 3 na córkach spadło o ponad 200 miejsc w aktualnym rankingu w stosunku do poprzedniego.

Tabela 1. Zmiana pozycji rankingu w ocenie 2016/3 100 najlepszych buhajów genomowych i konwencjonalnych w ocenie 2016/2
*przedziały zmiany lokaty na liście rankingowej
Zmiana w rankingu* Ocena genomowa  Ocena konwencjonalna
0–77 18 32
1-100 49 55
101-200 18 10
201-300 8 2
>300 7 1

Nie zawsze spadek lokaty buhaja w rankingu oznacza, że jeżeli wybraliśmy danego rozpłodnika do inseminacji, to dokonaliśmy złego wyboru. Często jest tak, że indeks PF buhaja nie obniża się w kolejnej ocenie, tylko dochodzą nowe, znacznie lepsze zwierzęta i spychają inne na gorszą pozycję. Jest to pozytywne zjawisko, bo oznacza postęp w hodowli i selekcji bydła. Jednak w tym sezonie oceny szacowane wartości hodowlane zwierząt uległy bardzo dużemu obniżeniu, co spowodowało zmiany w rankingu, i to jest niepokojące.

Zmiany w wycenie wartości hodowlanej dla płodności
W dotychczasowych wynikach oceny wartości hodowlanych buhaje genomowe miały wartości hodowlane dla płodności niższe niż buhaje konwencjonalne o jeden, dwie jednostki.

W aktualnej ocenie buhaje genomowe w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie mają średnio o +2 do +10 jednostek wyższy podindeks płodności. Jest to duża zmiana, która również wymaga wyjaśnienia.

Podsumowanie
Analiza publikacji grudniowych wyników wartości hodowlanej buhajów pokazała duży spadek wartości indeksów selekcyjnych PF zarówno buhajów z oceną genomową, jak i konwencjonalną. Takie zmiany perturbują prace hodowlane, które wymagają stabilności i jak największej pewności, że podjęte decyzje były słuszne.

Aktualna, grudniowa ocena wartości hodowlanej reproduktorów rasy phf, która wzięła pod uwagę bazę referencyjną EuroGenomics, przyniosła bardzo duże zmiany, zwłaszcza w przypadku buhajów ocenionych genomowo.
Zmiany te dotyczą:
• znacznego obniżenia w aktualnej ocenie średniej wartości hodowlanej buhajów genomowych w stosunku do wyceny sierpniowej – średnio 7,3% indeksu PF;
• obniżenia wartości hodowlanej 100 najlepszych buhajów konwencjonalnych w stosunku do wyceny sierpniowej średnio o 7,1%;
• bardzo dużych zmian w rankingu buhajów;
• zmian wartości hodowlanej dotyczącej płodności między wyceną genomową a konwencjonalną buhajów.

Rozmiar zmian, spowodowanych powiększeniem bazy referencyjnej w polskiej wycenie, nie miał miejsca w innych krajach. Zmiany te powodują duże problemy w pracy hodowlanej i wpływają na podważenie decyzji dotyczącej selekcji samców i samic, a także zrealizowanych kojarzeń.

Trudno więc zrozumieć, dlaczego Instytut Zootechniki nie przedstawił szeroko wyjaśnień dotyczących tych zmian przed oficjalną publikacją wyników wyceny grudniowej.

Taka sytuacja może prowadzić do utraty zaufania w polską wycenę wartości hodowlanej, co w momencie liberalizacji wyceny w ramach nowej reglamentacji europejskiej będzie stanowiło zagrożenie dla polskiego programu hodowlanego.