Elementarz odchowu cieląt. Jak jakość siary i odporność bierna budują przyszłość stada?

Prawidłowy odchów cieląt w pierwszych dniach życia to absolutny fundament, który decyduje o ich późniejszym zdrowiu, przyrostach oraz przyszłej produkcyjności w stadzie. Kluczem do sukcesu jest tu nie tylko czas, ale przede wszystkim precyzyjna kontrola jakości podawanej siary oraz warunków środowiskowych.

Mira Wieczorek

• Nie oceniajcie siary „na oko”. Podstawą zarządzania odpojem powinno być badanie siary refraktometrem w skali Brix. Tylko dokładny pomiar pozwala precyzyjnie określić dawkę i dostarczyć cielęciu wymaganą ilość przeciwciał.

• Monitorujcie odporność bierną. Skuteczność odpojenia warto weryfikować poprzez badanie poziomu przeciwciał w surowicy krwi po 48 godzinach od urodzenia, dążąc do tego, by przynajmniej 40% cieląt w stadzie osiągało znakomity status odpornościowy.

• Doceńcie higienę i kontrolujcie socjalizację. Optymalne wyniki zapewnia rygorystyczne dbanie o czystość stanowisk i sprzętu do pojenia oraz początkowe utrzymanie indywidualne, potem stopniowym łączeniem cieląt w pary i grupy rówieśnicze.

Najważniejszym momentem w życiu cielęcia jest okres bezpośrednio po urodzeniu, w którym kluczową rolę odgrywa siara. To właśnie ona odpowiada za przekazanie odporności biernej, warunkującej zdolność organizmu do zwalczania patogenów. Wiele późniejszych problemów zdrowotnych (biegunki, gorsze przyrosty, infekcje układu oddechowego, gorsza wydajność mleczna w przyszłości) ma miejsce dlatego, że cielęta nie wytworzyły odpowiedniej odporności, bo przeciwciał dostały za mało lub zbyt późno.

Skala BRIX

Jakość i ilość siary mają ogromne znaczenie dla dalszego rozwoju zwierzęcia. Ale nie jakość siary oceniana „na oko”, tylko refraktometrem – wg skali BRIX (koszt urządzenia to ok. 100 zł).

Dla cielaka nie jest istotne, ile siary wypije, a ile otrzyma przeciwciał – optymalnie powinno być to powyżej 80 g/l. Siary doskonałej jakości – z wartością BRIX ok. 30 – potrzeba wtedy zaledwie 2 litry, ale jeśli BRIX wynosi ok. 20 – konieczne są już 4 litry.

Wyzwania związane z odchowem cieląt (cel – pobranie przez cielaka 150–200 Ig)

BRIX (%)	Ig (g/l siary)	Jakość	Rekomendacja
>30	>80	Bardzo dobra	Pierwsze pojenie/bank siary
22–30	50–80	Dobra	Pierwsze pojenie/bank siary
15–22	28–50	Dostateczna	Dać starszym cielętom (2–3 tydzień)
<15	27	Słaba	Nie podawać
Źródło: Lombard i in. 2019

Odporność bierna do kontroli

Stopień odpojenia siarą łatwo sprawdzić – badając poziom przeciwciał w surowicy krwi u cieląt po 48 godz. Cel – jak najwięcej cieląt z odpornością bierną na poziomie znakomitym. Jeśli mamy ich 40% – jest bardzo dobrze.

Odporność bierna to jedno, ale równie ważne są warunki środowiskowe, w jakich przebywają cielęta. Higiena obejmuje zarówno czystość budek i stanowisk, jak i jakość podłoża oraz stan sprzętu używanego do pojenia. Niewłaściwe zarządzanie prowadzi do namnażania się drobnoustrojów chorobotwórczych i zwiększa ryzyko wystąpienia chorób. Ryzyko rośnie, jeśli zwierzęta przebywają w zbyt dużym zagęszczeniu – dlatego wciąż najlepsze w odchowie cieląt jest pojedyncze utrzymanie na początku i sukcesywne łączenie – najpierw w pary, a potem w grupy zwierząt w podobnym wieku.

Odporność po prawidłowym odpojeniu siarą

Odporność bierna	Zawartość IgG w surowicy (g/l)	Zawartość białka ogólnego we krwi (g/dl)	BRIX (%)	Udział cieląt w stadzie (%)
Znakomita	>= 25	>= 6,2	>= 9,4	>= 40
Dobra	18–24,9	5,8–6,1	8,9–9,3	~ 30
Umiarkowana	10,9–17,9	5,1–5,7	8,1–8,8	~ 20
Słaba	< 10	< 5,1	< 8,1	< 10
Źródło: Lombard i in. 2019