W jakości kiszonek są duże rezerwy

W 2015 roku na skontrolowanych 700 silosów i pryzm z zakiszoną kukurydzą zaledwie 45 spełniało wymogi dobrej praktyki kiszonkarskiej.

TEKST I ZDJĘCIA: RYSZARD LESIAKOWSKI

Nasze spotkanie ma charakter kameralny, ponieważ zaprosiliśmy tylko rolników, którzy uzyskali od naszej firmy dyplom „Ekspert kiszonkowy”, a tych jest niewielu – powiedział Daniel Niewiński, kierownik ds. marketingu w firmie Limagrain Central Europe Oddział w Polsce, podczas zimowej konferencji, przeprowadzonej na początku lutego br. w Dolsku (woj. wielkopolskie). Przedstawiciel Limagrain wyjaśnił, że jego firma oferuje nasiona kiszonkowych odmian kukurydzy o wysokiej strawności, co powinno się przekładać na wyższą produkcję mleka o 1–2 litry dziennie od krowy. Jednakże wielu polskich producentów mleka tego nie potwierdzało. W poszukiwaniu przyczyn braku efektów skarmiania odmian kukurydzy o lepszej jakości firma nasienna z francuskim rodowodem przyjrzała się dokładnie jakości sporządzanych kiszonek z kukurydzy. W ten sposób powstał projekt „Ekspert kiszonkowy”, w ramach którego specjaliści Limagrain sprawdzają parametry fizyczne sporządzonych kiszonek.

Parametry dobrej kiszonki
Jakość pasz objętościowych w znaczący sposób wpływa na opłacalność i zdrowotność krów. Miernej jakości kiszonki wymagają skarmiania większej ilości pasz treściwych, aby zbilansować potrzeby pokarmowe krów. Konsekwencją jest wyższy koszt żywienia oraz wzrost niebezpieczeństwa zakwaszenia żwacza, tj. schorzenia sprzyjającego występowaniu wielu innych schorzeń (kulawizn, ketozy, zapaleń wymienia). – Prowadzenie plantacji kukurydzy trwa ok. 5 miesięcy, zbiór i napełnianie silosów i pryzm zajmuje od 1 do kilku dni. Uzyskaną kiszonkę będziemy skarmiali przez następne 10–12 miesięcy. Zatem kilka dni w roku decyduje o efektach produkcyjnych i zdrowotności krów mlecznych – zachęcał Marek Skwira z firmy Limagrain do większej troski o jakość kiszonek, relacjonując wyniki audytu silosów i pryzm z zakiszoną kukurydzą. Audyt „Eksperta kiszonkowego” polega na sprawdzeniu następujących parametrów:
• sucha masa – jest podstawowym kryterium wyznaczenia terminu koszenia kiszonkowych odmian kukurydzy; kukurydzę trzeba kosić, gdy cała roślina zawiera 30–35% s.m., w tym czasie uzyskuje się kompromis między wysokością plonu a najwyższą strawnością masy organicznej;
• gęstość (ubicie) – optymalną wartością jest 220 kg s.m./m3, co odpowiada 670 kg zielonki/m3. Pomiaru gęstości dokonuje się na podstawie zważenia 1 litra kiszonki pobranej za pomocą corera – narzędzia do pobierania prób;
• pH – pomiar wykonuje się za pomocą papierka lakmusowego, optymalne pH kiszonki – maksymalnie 4.
• temperatura czoła silosu – mierzona jest w trzech punktach górnej warstwy i dwóch punktach dolnej warstwy. Różnica między punktami pomiaru nie powinna być większa niż 10oC. Ponadto między punktem pomiaru a temperaturą zewnętrzną różnica nie może być większa niż 10oC. Słabo ubita zielonka zagrzewa się;
• struktura rozdrobnienia roślin – oceniana za pomocą sit paszowych (zestaw trzech sit i taca), poprawna struktura ogranicza sortowanie pasz;
• rozdrobnienie ziarniaków – w dobrze sporządzonej kiszonce nie powinno być całych ziarniaków, to zapewnia trawienie zawartej w nich skrobi;
• okrycie – zaleca się przykrycie silosu trzema warstwami folii (folia wierzchnia, folia podkładowa, folia narożnikowa), wskazane jest także zastosowanie siatki zabezpieczającej.

Najczęściej występujące błędy
Najczęściej stwierdzone uchybienia dotyczyły:
• optymalnego terminu zbioru – aż 52% prób kiszonek nie spełniało zalecanej zawartości suchej masy, tj. 30–35%;
• poprawnego rozdrobnienia kukurydzy podczas zbioru – aż 79% prób charakteryzowało się niepoprawną strukturą rozdrobnienia (sita paszowe);
• wzorowego ubicia zakiszanej masy – 69% silosów i pryzm nie spełniło wymaganej gęstości ubicia;
• okrycie – aż 82,8% silosów i pryzm nie spełniło wymogu okrycia trzema warstwami folii.

Trzeba przyznać, że wyniki audytu, przeprowadzonego w 2015 roku przez specjalistów firmy Limagrain, są zatrważające, ale pocieszające jest eliminowanie uchybień. W 2016 roku sprawdzono jakość kiszonek i pryzm w 200 gospodarstwach (tabela 1). O ok. 10% wzrósł odsetek pryzm i silosów z optymalną zawartością suchej masy w kiszonce z kukurydzy, zwiększył się o ok. 16% udział kiszonek poprawnie ubitych i okrytych folią.

Wysoki plon kukurydzy wymaga dobrego nawożenia
– Czynnikami ograniczającymi wysokość plonu kukurydzy są woda i azot, natomiast chwasty, patogeny i szkodniki redukują ten plon – mówił prof. Witold Grzebisz z Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu podczas wspomnianego spotkania „Ekspertów kiszonkowych” w Dolsku. Największe zapotrzebowanie na wodę występuje między 67 a 77 dniem wegetacji, jest to ok. 9 mm opadów dziennie, zatem w ciągu 10 dni rośliny potrzebują ok. 90 mm opadów. – W ubiegłym roku, 14 lipca, w Polsce spadło, w zależności od regionu, 80–120 mm opadów. Dzięki temu gleba stała się zasobna w wodę, co zaowocowało wysokimi plonami kukurydzy – wyjaśniał prelegent. Informował, że od momentu ukazania się wiech przez następne 4 tygodnie kształtuje się plon kukurydzy, a przy niedoborze wody może być on niższy nawet o ok. 50%. Kukurydza produkuje 20–25 ton suchej masy z hektara, ale wymaga dużo wody i wysokiego nawożenia. Szczególnie precyzyjne powinno być nawożenie plantacji kukurydzy przeznaczonej na kiszonki. – Przy produkcji kiszonek wraz z roślinami wywozi się wszystkie składniki zawarte w glebie, trzeba je uzupełnić. W przeciwnym razie nie można oczekiwać wysokich plonów – powiedział prof. Witold Grzebisz. Zwrócił szczególną uwagę na poprawne nawożenie azotem (N), fosforem (P), potasem (K), magnezem (Mg), cynkiem (Zn) oraz borem (B). Zdaniem prelegenta, efektywność nawożenia fosforem ograniczają kwaśnie gleby, które przeważają w naszym kraju. Problemem jest także dostępność fosforu dla całego systemu korzeniowego rośliny. – Fosfor nie przemieszcza się w głąb profilu gleby, znajduje się w wierzchniej warstwie. Jednakże systematyczne nawożenie gnojowicą powoduje, że ten pierwiastek przemieszcza się na głębokość 100–150 cm – informował naukowiec.

Parametr Norma Próby spełniające normy w 2015 r.*  Próby spełniające normy w 2016 r.**
% %
Sucha masa 30–35% 48,2 58,6
Gęstość ubicia 220 kg s.m./m³  31,0 47,1
pH Maksymalnie 4 96,9 95,7
Struktura kiszonki – razem 21,4 35,7
sito 1 3–8% 62,8 72,9
sito 2 45–65% 63,9 74,3
sito 3 20–30% 53,9 58,6
taca <10% 95,0 97,1
Liczba całych ziaren 0 szt./kg kiszonki 76,1 81,4
Okrycie 3 rodzaje folii 17,2 35,7
Tabela 1. Dobre praktyki kiszonkarskie wg audytu firmy Limagrain Central Europe Oddział w Polsce
*sprawdzono 700 silosów i pryzm; ** sprawdzono 200 silosów i pryzm (Źródło: Limagrain Oddział w Polsce)

Inicjatywa popularyzowania dobrych praktyk kiszonkarskich i uprawy kukurydzy podjęta przez firmę Limagrain jest bardzo cenna. Jest to droga do poprawy efektywności i rentowności produkcji mleka. Na konferencji w Dolsku swoimi doświadczeniami w zakresie zbioru, ochrony i nawożenia kukurydzy dzielili się także przedstawiciele firm BASF, ADOB i John Deer.

Przy produkcji kiszonek wraz z roślinami wywozi się wszystkie składniki zawarte w glebie, trzeba je uzupełnić – powiedział prof. Witold Grzebisz
Złej jakości kiszonki niweczą prace hodowlane nad uzyskaniem odmian kukurydzy o wysokiej strawności masy organicznej – informował Daniel Niewiński
Na 700 sprawdzonych silosów i pryzm z kiszonką z kukurydzy tylko 45 spełniało wymogi dobrej praktyki kiszonkarskiej – relacjonował Marek Skwira