Schorzenia racic: wpływ na ekonomiczny aspekt hodowli oraz czynniki ryzyka

Schorzenia racic u krów mlecznych są jednym z głównych problemów wpływających na dobrostan tych zwierząt i ekonomiczny aspekt hodowli. W poniższym artykule przedstawimy główne straty finansowe związane z występowaniem schorzeń racic oraz czynniki ryzyka sprzyjające ich powstawaniu.

Ewa Sell-Kubiak, Marie Alvergnas, PFHBiPM, Ecole d’Ingénieurs de Purpan

 

Wpływ zdrowotności racic na ekonomiczny aspekt hodowli

Wydajność mleczna i reprodukcja

Schorzenia racic mają bezsprzeczny wpływ na wydajność mleczną i reprodukcję krów mlecznych. Krowy z problemami spędzają dużo mniej czasu przy żłobie, co w konsekwencji prowadzi do zmniejszonego pobrania paszy i utraty kondycji. Czynniki te negatywnie wpływają na wydajność mleczną, a także zdolności reprodukcyjne. Wskazano średni spadek wydajności mlecznej na poziomie 357–574 kg na laktację u krów z co najmniej jednym schorzeniem racic. Spadek w wydajności jest tym większy, im we wcześniejszej fazie laktacji wystąpił problem z racicami. W przypadku reprodukcji schorzenia racic wydłużają okresy: międzyciążowy, usługi i międzywycieleniowy, a także zwiększają liczbę inseminacji potrzebną do zapłodnienia. W najpoważniejszych przypadkach mogą wpłynąć na przebieg porodu oraz występowanie martwych urodzeń.

Przedstawione powyżej problemy wynikają częściowo z odczuwania bólu przez zwierzęta, u których pojawiło się schorzenie racic. Niestety, bardzo często spadek wydajności mlecznej czy reprodukcyjnej pojawia się na długo przed pojawieniem się pierwszych objawów schorzenia, co generuje ukryte koszty obniżonej zdrowotności racic. Wskazano także, że krowy z obniżoną zdrowotnością racic mają o 70% zwiększone brakowanie w porównaniu ze zdrowymi osobnikami.

 

Wymierny wpływ na ekonomiczny aspekt hodowli

Pełne oszacowanie strat finansowych wynikających z obniżonej zdrowotności racic jest niemożliwe do przeprowadzenia, gdyż zależy od wielu trudnych do zmierzenia czynników. Uważa się, że realne koszty są dużo większe od deklarowanych przez hodowców, gdyż nie ograniczają się do kosztów leczenia i obejmują także straty związane ze spadkiem wydajności i reprodukcyjności zwierząt.

Badania przeprowadzone w Holandii w 1997 roku pokazały średni koszt związany ze schorzeniami racic na poziomie ~400 zł kiedy koszt poniesiony  na profilaktykę u zdrowych krów był na poziomie ~80 zł. Dużo wyższe koszty wskazano w Wielkiej Brytanii, gdzie w 1995 roku, w zależności od schorzenia, koszty podawano na poziomie 600–1000 zł na krowę. W nowszych badaniach, na niemieckich krowach w 2010 i holenderskich w 2014 roku, koszty związane z obniżoną zdrowotnością wynosiły ~240 zł na krowę. Z czego największą stratę odnotowywano w związku z obniżoną wydajnością mleczną.

 

Czynniki ryzyka schorzeń racic

Poszczególne schorzenia racic mogą być ze sobą powiązane, a u krów, które przeszły jedno ze schorzeń, występuje większe prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnego. Listę czynników ryzyka wystąpień schorzeń racic możemy podzielić na dwie grupy. Pierwsza opisuje czynniki, które związane są z fizjologią zwierząt, m.in. wydajność mleczna, wiek, przebyte choroby. Druga grupa dotyczy zarządzania i sposobu utrzymania (np. wykorzystywania pastwiska), żywienia oraz dbania o higienę i przeprowadzania korekcji racic.

 

Czynniki fizjologiczne

Wydajność mleczna i faza laktacji

Krowy o dużej wydajności mlecznej mają zwiększone ryzyko występowania schorzeń racic nawet o 6%. Taką tendencję zaobserwowano zarówno u zwierząt o wyższej wydajności mlecznej za laktację, jak też u krów, które miały szczyt laktacji wyższy niż pozostałe osobniki w stadzie. Częstotliwość występowania schorzeń zwiększa się w pierwszych 3 miesiącach laktacji, a więc w czasie, gdy występuje jej szczyt. Wynika to przede wszystkim z większego ciężaru wymienia u krów o wysokiej wydajności, co dodatkowo obciąża tylne nogi, zwiększając ryzyko urazów. Z tego względu występowanie chorób racic znacznie spada po 180 dniu laktacji, kiedy wydajność jest na niższym poziomie.

 

Pokrój i kondycja

W wielu badaniach wskazano na związek pomiędzy pokrojem nóg i racic krów a częstotliwością występowania schorzeń racic. Wszelkie nieprawidłowości w budowie kończyn prowadzą do częstszych urazów i mniejszej wytrzymałości racic, a co za tym idzie – wzrostu ryzyka schorzeń. Co więcej, u chudszych krów problemy z racicami występują częściej. Wraz z utratą masy ciała zmniejsza się ilość tkanki pomiędzy racicą a nogą. Z tego względu u krów o kondycji poniżej 2,5 punktu BCS częściej diagnozuje się wystąpienie schorzeń nieinfekcyjnych, takich jak wrzód podeszwy. Jednak bardzo wysoka masa ciała również niesie ze sobą zwiększone ryzyko chorób racic. Tak jak w przypadku wysokiej wydajności mlecznej, jest to związane z większym obciążeniem nóg.

 

Czynniki związane z zarządzaniem gospodarstwem

Sposób utrzymania a higiena racic

Sposób utrzymania zwierząt ma znaczący wpływ na częstotliwość występowania schorzeń racic. W wielu gospodarstwach można zaobserwować znaczący spadek problemów racic w okresie wiosenno-letniego pastwiskowania. Równie istotny jest rodzaj podłogi wykorzystywany w oborach. Przyjmuje się, że kojce wyłożone słomą są dużo bezpieczniejsze od podłóg rusztowych, które niosą ze sobą większe zagrożenie uszkodzeń racic. Jednak największą liczbę wystąpień schorzeń racic zaobserwowano w oborach o podłogach betonowych lub rowkowanych. Różnice w częstotliwości występowania schorzeń pomiędzy powyżej przedstawionymi typami podłoża wiążą się z łatwością utrzymania higieny i czystości racic – im czystsze są racice, tym są zdrowsze.

Kolejnym istotnym czynnikiem jest typ legowiska. Krowy preferują suche legowiska (ze słomą lub piaskiem). Spędzają w nich więcej czasu niż zwierzęta mające dostęp tylko do legowisk zabrudzonych i mokrych. Należy mieć na uwadze, że dłuższy czas spędzony na legowisku zmniejsza ryzyko występowania schorzeń racic, gdyż pozwala na odciążenie nóg. Co ciekawe, krowy najchętniej wybierają legowiska ze słomą, jednak to te z piaskiem są najbezpieczniejsze dla zwierząt. Sprzyjają one zapewnieniu czystości racic i dzięki temu wpływają na zmniejszenie częstotliwości występowania problemów z racicami.

 

Żywienie

Aspektem, o którym często zapomina się przy wystąpieniach schorzeń racic, jest żywienie krów mlecznych. Zaobserwowano między innymi związek pomiędzy częstotliwością występowania problemów racic a kwasicą żwacza. Choroba ta objawia się znacznym obniżeniem pH żwacza połączonym ze zmniejszeniem zawartości tłuszczu w produkowanym mleku. Kwasica pojawia się, gdy pasza jest zbyt bogata w węglowodany, które są przekształcane przez bakterie żwacza w kwas mlekowy, co w konsekwencji prowadzi do obniżenia pH poniżej optymalnego poziomu, wynoszącego 6,5. Do krwi zwierzęcia trafiają produkty tych przemian, co negatywnie wpływa na przepływ krwi w organizmie oraz potęguje rozrost tkanek, zwiększając ryzyko schorzeń racic.

 

Rutynowa korekcja i higiena racic

Rutynowa korekcja racic, przeprowadzana 2 razy w roku, znacznie obniża częstotliwość występowania ich schorzeń. Prawidłowo wykonana korekcja pozwala postawić właściwą diagnozę jednostki chorobowej, założyć odpowiedni opatrunek oraz ocenić częstotliwość wystąpień schorzeń w stadzie. Dodatkowo na zdrowotność racic korzystnie wpływają regularne kąpiele w basenach, gdyż pozwalają utrzymać lepszą higienę racic, bez względu na zastosowany rodzaj podłoża. W Kanadzie został nawet opracowany projekt basenu o parametrach zapewniających najlepsze obmywanie racic. Przedstawione działania profilaktyczne przekładają się na zmniejszone straty wynikające ze schorzeń racic.

Podsumowując, schorzenia racic niosą ze sobą spore ryzyko kosztów i obniżonych przychodów gospodarstwa, jednak hodowca może je obniżyć, ograniczając czynniki ryzyka płynące ze sposobu utrzymania oraz typu podłoża. Co najważniejsze, regularna korekcja połączona z dbaniem o higienę zmniejsza ryzyko występowania problemów z racicami i zwiększa ich zdrowotność.