Stado OnLine moduł bazowy

Stado OnLine (SOL) to internetowy program do zarządzania stadem, który Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka proponuje gospodarstwom objętym oceną wartości użytkowej bydła. Można go otworzyć na każdym urządzeniu posiadającym dostęp do Internetu i (w miarę) nowoczesną przeglądarkę internetową. Rodzaj urządzenia nie ma znaczenia, ponieważ SOL dostosowuje się automatycznie do rozmiarów ekranu, zarówno laptopa, jak i tabletu lub smartfona. SOL to wygodny sposób na prowadzenie przejrzystych zapisów dotyczących zdarzeń w oborze, organizację i planowanie pracy oraz analizowanie stanu stada.

Tekst: Joanna Kwaśniewska, Wydział Badań i Rozwoju PFHBiPM, zdjęcia: Mateusz Uciński

SOL ma budowę modułową. Każdy jego użytkownik otrzymuje podstawową wersję programu (tzw. moduł „Bazowy”). Może ją następnie uzupełniać wedle własnych potrzeb o dodatkowe moduły. Pierwszym z nich, który zostanie udostępniony użytkownikom, jest moduł „Zdrowie” (opisywany w tym samym numerze HiChB). Tutaj chcemy Państwa pokrótce zapoznać z możliwościami, jakie oferuje wspomniany moduł „Bazowy” programu SOL.
Hodowca rozpoczynający pracę z programem SOL zobaczy w nim te krowy, które były obecne na ostatnim próbnym doju. Otrzyma ponadto tak zwaną bazę startową, a w niej dane jałówek i buhajków, które są przypisane do jego stada w systemie SYMLEK. Hodowca sam deklaruje zakres dat urodzenia, w obrębie którego powinny się mieścić te zwierzęta. Dzięki temu nie będzie zarzucany danymi jałówek i buhajków, których w jego gospodarstwie już nie ma. Dane o pokryciach, zasuszeniach, wycieleniach i ubyciach, które są gromadzone w systemie SYMLEK, trafiają do programu SOL automatycznie. Podobnie rzecz się ma z wynikami próbnych dojów oraz naliczeniami wydajności laktacyjnych. Wyniki badań na cielność użytkownik musi wprowadzić samodzielnie, bo system SYMLEK nie zawiera odpowiednich informacji.

Podstawową jednostką organizacyjną programu jest karta zwierzęcia (jałówki-krowy, buhaja i buhajka). Jest to przejrzyście ułożona karta, podzielona na tematyczne zakładki, z których można wyczytać wszystkie informacje na temat danej sztuki: status reprodukcyjny i produkcyjny, historię rozrodu w bieżącej laktacji, zaplanowane terminy, pokrycia, wycielenia, potomstwo, historię zdarzeń, rodowód, dane z próbnych dojów, wydajności laktacyjne, pomiary kondycji, wartości i osiągnięcia hodowlane. Użytkownik, który zdecyduje się użytkować moduł „Zdrowie”, będzie mógł w karcie zwierzęcia obejrzeć także jego dane zdrowotne.
Każda krowa ma przypisany status reprodukcyjny (cielna, pokryta, do krycia…) i produkcyjny (dojna…), dzięki czemu można szybko się zorientować, jak wygląda stan rozrodu w stadzie oraz ile mamy krów dojnych i zasuszonych. Umożliwia to łatwe wyszukiwanie, grupowanie i analizowanie danych o zwierzętach będących w określonym stadium rozrodczym lub produkcyjnym. Zwierzęta są także pogrupowane w wykazy zwierząt – osobne dla krów, jałówek oraz buhajów i buhajków – a każda z tych i innych list w programie może być przeszukiwana za pomocą rozbudowanej wyszukiwarki, dzięki której można znaleźć np. wszystkie zwierzęta pochodzące po konkretnym buhaju, krowy o określonym przedziale wydajności, samice pokryte w ostatnim miesiącu czy krowy zagrożone ketozą. Program oferuje także prostą wyszukiwarkę umożliwiającą szybkie znalezienie konkretnego zwierzęcia – na podstawie numeru kolczyka (albo jego fragmentu), numeru oborowego lub nazwy zwierzęcia.

Wszystkie listy, wykresy i tabele, które są w programie, można wyeksportować z programu i zapisać w jednym z trzech powszechnie używanych formatów pliku (pdf, xls lub csv). Stwarza to duże możliwości analizowania i zestawiania danych. Ułatwia także codzienną pracę – można np. szybko wyszukać i wydrukować listę krów do badania ginekologicznego lub kalendarz wycieleń, który powiesimy w oborze.

ORGANIZACJA
Program daje możliwość dzielenia zwierząt na grupy technologiczne lub przypisanie ich do konkretnej lokalizacji w gospodarstwie (np. obory lub kojca). W przypadku posiadania dwóch lub więcej obór SYMLEK, można w prosty sposób przyporządkować zwierzęta do odpowiednich miejsc, co pozwala na przeglądanie analiz dla poszczególnych obór osobno.

REJESTROWANIE
Program SOL umożliwia rejestrację wszystkich ważnych zdarzeń mających miejsce w stadzie bydła mlecznego. Te związane z rozrodem to ruje, inseminacje, pokrycia (w tym haremowe), wyniki badań na cielność, zasuszenie, poronienia i wycielenia. Program pozwala też łatwo rejestrować obrót zwierząt, a więc ich przybycia i ubycia, oraz przemieszczenia wewnątrz gospodarstwa. SOL umożliwia także wygodną rejestrację ocen kondycji krów (BCS). Dzięki zastosowanej technologii program może być uruchamiany na urządzeniach mobilnych (jak tablet lub smartfon), co pozwala na wpisywanie danych bezpośrednio przy zwierzęciu, bez konieczności robienia zapisków na papierze, a potem przenoszenia ich do komputera stojącego na biurku.

PLANOWANIE
Po wpisaniu pozytywnego wyniku badania na cielność, naliczany jest automatycznie termin zasuszenia, termin rozpoczęcia przygotowań do porodu oraz termin porodu. Jeżeli zarejestrowana zostanie ruja, program przypomni o terminie obserwacji następnej. Oprócz powyższych terminów, które program tworzy sam, istnieje możliwość dodawania własnych. Dotyczy to zarówno prac jednorazowych, jak i takich, które wykonuje się rutynowo. Dla przykładu załóżmy, że w danym gospodarstwie odrobacza się wszystkie roczne jałówki i chcemy, aby program przypominał o zbliżaniu się tego zabiegu dla każdej sztuki. Można w tym celu utworzyć schemat, gdzie podajemy, dla jakiego zdarzenia, jakich zwierząt i kiedy chcemy otrzymywać powiadomienie. Wystarczy kilka kliknięć – resztą zajmuje się SOL. Będzie przypominał o każdej jałówce, która kończy rok i trzeba ją odrobaczyć. Liczba zbliżających się prac do wykonania wyświetla się na pulpicie, dzięki czemu użytkownik może odpowiednio zaplanować czynności w oborze. Istnieje także możliwość tworzenia przypomnień dla konkretnych zwierząt oraz ogólnych, odnoszących się do całego gospodarstwa lub jego części.

ANALIZA
Moduł „Bazowy” SOL oferuje ogromne możliwości analizowania danych dotyczących całego stada lub wybranych grup zwierząt. W zakładce „Analizy” użytkownik znajdzie służące do tego interaktywne wykresy i tabele. Może przeglądać analizy dotyczące wydajności i składu mleka, rozrodu, komórek somatycznych oraz kondycji zwierząt. Te pierwsze obejmują takie zestawienia, jak nieoczekiwane wartości na próbnym doju, wydajności laktacyjne w roku bieżącym i poprzednim, skład mleka w dniu próbnego doju oraz aktualna wydajność, LKS i rozród. Ostatni wykres obrazuje jednocześnie stan rozrodu (jest to wykres punktowy, na którym każdy status reprodukcyjny zaznaczony jest innym kolorem) oraz wydajność z ostatniego próbnego doju lub liczbę komórek somatycznych. W analizach dotyczących rozrodu znaleźć można zestawienie stanu rozrodu krów i jałówek. Z wykresu nie tylko można się dowiedzieć, ile mamy samic, które były wielokrotnie i nieskutecznie kryte, ale również wydrukować ich listę lub bezpośrednio przenieść się do karty zwierzęcia i przejrzeć szczegółowe informacje o nim.

Kolejnym ciekawym zestawieniem jest przebieg porodu i żywotność cieląt – użytkownik może zobaczyć, po jakim buhaju porody były trudne, jak przebiegały porody w poszczególnych miesiącach lub u krów z określonym numerem laktacji. SOL oferuje również wykres dotyczący inseminacji – można sprawdzić, jaka była skuteczność zabiegów w zależności od użytego buhaja albo inseminatora, który wykonywał zabieg. Wykresy przedstawiające liczbę komórek somatycznych u poszczególnych krów pozwalają na szybkie zidentyfikowanie sztuk chronicznie chorych, zdrowych, ozdrowiałych oraz nowych zachorowań. Program umożliwia przeglądanie indywidualnej historii liczby komórek somatycznych w mleku z ostatnich 12 miesięcy. Jeżeli w oborze jest oceniana kondycja w skali BCS, to wyniki można zobaczyć na zbiorczym wykresie z optymalnym zakresem kondycji. Narzędzie pozwala szybko wyłapać zwierzęta z kondycją odbiegającą od normy. Analizując stan stada, użytkownik może ustawiać własne parametry analiz, np. wartość progową dla komórek somatycznych, którą uznaje za problematyczną w swoim stadzie.

DOKUMENTY
Regularne prowadzenie zapisków w SOL-u pozwala na wydrukowanie Wykazu zdarzeń dla zootechnika oceny za pomocą jednego kliknięcia. Program umożliwia również prowadzenie elektronicznej Księgi rejestracji bydła oraz generowanie dokumentów wymaganych przez ARiMR.

GOSPODARSTWO
Ważną, choć mało widowiskową częścią modułu „Bazowego” są funkcje zgrupowane w menu „Gospodarstwo”. Umożliwiają one dostosowanie programu do indywidualnych potrzeb danego użytkownika oraz specyficznych warunków danego gospodarstwa. To tutaj można określić, czy i jak zwierzęta mają być dzielone ze względu na miejsce, w którym przebywają (np. budynki lub kojce), lub grupy technologiczne, do których należą. Tutaj główny użytkownik gospodarstwa ma narzędzia, przy pomocy których reguluje dostęp innych osób do programu, ustalając indywidualnie, co im wolno (a czego nie).

Reasumując, moduł „Bazowy” SOL można potraktować jak „zeszyt oborowy” o ogromnej pojemności, który dodatkowo przetwarza wprowadzone dane na użyteczne informacje i prezentuje je w przystępnej formie. Jest to narzędzie pracy, które z pewnością przyda się każdemu hodowcy. Nie tylko ułatwi prowadzenie dokumentacji hodowlanej i terminarza, ale pomoże też wychwycić problemy występujące w stadzie i określić ich przypuszczalne przyczyny.

Rycina 1. Fragment pulpitu programu SOL

Rycina 2. Karta krowy, zakładka „Podstawowe informacje”

„Stan rozrodu krów i jałówek” – jedna z analiz dostępnych w programie SOL