Świat rejestruje wyniki korekcji racic

Tekst: DR KAtarzyna Rzewuska, CGen, PFHBiPM

Zarówno zarządzanie stadem, jak i prowadzenie pracy hodowlanej wymaga dostępu do znaczniej liczby informacji o każdym z utrzymywanych zwierząt. Wykonywanie pomiarów cech produkcyjnych, przede wszystkim pomiarów wydajności mleka, można uznać za powszechne. Podczas próbnych udojów rejestrowany jest także skład mleka oraz liczba komórek somatycznych. Dla wielu hodowców elementem codziennej pracy jest zapisywanie informacji o poszczególnych zdarzeniach związanych ze zdrowiem, np. wystąpienie mastitis, oraz płodnością, np. wystąpienie rui, wykonanie zabiegu inseminacji czy stwierdzenie cielności. Informacje te coraz częściej wprowadzane są do programów wspomagających zarządzanie stadem i stanowią podstawę bieżącej oceny statusu zdrowotnego zwierząt. Mimo coraz szerszego wykorzystania informacji o cechach funkcjonalnych, stały monitoring zdrowotności racic jest prowadzony w bardzo ograniczonym zakresie. Dzieje się tak niezależnie od faktu, że choroby racic są klasyfikowane jako jeden z trzech najistotniejszych powodów strat w gospodarstwach produkujących mleko. Można wskazać kilka przyczyn takiej sytuacji, w tym fakt, że rozpoznanie dokonywane jest nie przez samego hodowcę, lecz najczęściej przez specjalistę w trakcie prowadzenia korekcji racic. Wprowadzanie diagnoz do programu komputerowego na podstawie dostarczonych papierowych raportów wymaga znacznego nakładu czasu. W przypadku danych dotyczących schorzeń racic stanowi to znaczną barierę, gdyż nie są to informacje o takim charakterze, jak przykładowo te o potwierdzeniu skuteczności inseminacji, od których zależy to, czy krowę ponownie inseminować i w jakim terminie należy ją zasuszyć.

Kraj Nazwa programu
Holandia Digiklauw
Dania Klovregistering
Niemcy Klauenpfleger, schlaue-klaue, QUH-Fit Klaue
Hiszpania I-SAP
Austria Klauenmanager
Wielka Brytania  Hooftec, Herdkeeper
USA, Kanada Hoof Supervisor System, Dairy Comp 305, Accu-trimm hoof analyzer
Norwegia NDHRS
Tabela. Wykaz wybranych programów przeznaczonych do rejestracji wyników korekcji racic

Na świecie protokoły wykonywane na papierze zostały uznane za nieakceptowalne przede wszystkim ze względu na czas, jakiego wymaga analizowanie danych w nich zawartych. Stało się to motywacją do stworzenia oprogramowania umożliwiającego rejestrację schorzeń racic przez korektorów podczas prowadzenia korekcji. Dodatkową przesłanką było zapewnienie bieżącego dostępu do wyników poprzednio przeprowadzonych korekcji, w tym do informacji o wcześniejszych diagnozach i podjętym leczeniu. Dzięki prowadzeniu zapisów w formie elektronicznej dane mogą być nie tylko dostępne w dowolnym momencie w przyszłości, ale przede wszystkim analizowane bezpośrednio po zakończeniu korekcji.
W ostatnich latach w Europie i Ameryce Północnej opracowano wiele aplikacji mobilnych umożliwiających rejestrację obserwacji podczas prowadzenia korekcji racic. W tabeli zebrano nazwy przykładowych programów, jakie mają do dyspozycji korektorzy w poszczególnych krajach. Są one stosowane w połączeniu ze specjalnymi, odpornymi urządzeniami lub, coraz częściej, ze standardowymi tabletami. Rozwój nowych technologii i ciągły spadek cen urządzeń w znacznej mierze przyczyniły się do rozpowszechnienia rozwiązań mobilnych, także podczas pracy w wymagających warunkach, jak to ma miejsce podczas korekcji racic. Wśród funkcji obsługiwanych przez poszczególne aplikacje można wymienić:
• archiwizację danych o poszczególnych klientach;
• identyfikację zwierząt;
• udostępnienie predefiniowanej listy schorzeń;
• punktowe oznaczenie stopnia zaawansowania choroby;
• zgłoszenie wykonania opatrunku lub podklejenia i zastosowania leczenia;
• zapis dodatkowych komentarzy korektora;
• możliwość skierowania krowy do kontroli przy kolejnej wizycie lub zalecenie konsultacji weterynaryjnej;
• dostęp do informacji o poprzednich diagnozach, podjętych czynnościach interwencyjnych i przeprowadzonym leczeniu;
• wygenerowanie faktury po zakończeniu wizyty.

Wszystkie programy, poza rejestracją wyników korekcji racic, umożliwiają przeprowadzenie podstawowych analiz określających częstotliwość występowania poszczególnych jednostek chorobowych, udział schorzeń o poszczególnych stopniach zaawansowania oraz porównanie liczby zmian stwierdzonych na przednich i tylnych nogach. Dodatkowo graficzna prezentacja szerokiej gamy informacji pozwala na opracowanie programu kontrolnego, jaki należy prowadzić w stadzie. Aplikacje takie jak amerykański Hoof Supervisor System czy austriacki Klauenmanager umożliwiają ponadto wskazanie dokładnej lokalizacji schorzenia. Odwzorowano w nich podział racicy na obszary, który został opracowany przy współpracy z Międzynarodowym Komitetem ds. Kulawizn i propagowany jest przez Zinpro Corporation. Uwzględnienie liczby obszarów zmienionych chorobowo oraz zaawansowania schorzeń pozwala na obliczenie wskaźników odzwierciedlających nasilenie problemu ze zdrowiem racic. Parametry te służą do zobrazowania statusu zdrowotnego poszczególnych zwierząt, jak również całego stada za pomocą pojedynczej liczby. Umożliwiają także wskazanie obszarów racicy najczęściej dotkniętych chorobą lub też charakteryzujących się najbardziej zaawansowanymi zmianami. Stanowi to pomocną wskazówkę podczas poszukiwania czynników ryzyka, które są przyczyną występowania schorzeń w stadzie.

Za pomocą oprogramowania można także rejestrować wyniki oceny lokomocji, choć prowadzenie tej oceny podczas przeprowadzania korekcji w stadzie nie jest w pełni miarodajne. Czynnikiem ograniczającym jest stres, jakiemu podlegają zwierzęta, oraz to, że nie poruszają się one swobodnie podczas dochodzenia do poskromu. Jednakże sama ocena lokomocji jest zalecana jako uzupełnienie obrazu stada. Pozwala na wskazanie zwierząt, u których nie nastąpiło jeszcze rozwinięcie choroby, ale pojawiają się pierwsze oznaki zmiany linii grzbietu podczas chodu (lekka kulawizna). Na tej podstawie można wytypować zwierzęta, które należy skierować do korekcji interwencyjnej.

Niektóre z wymienionych w powyższej tabeli programów są udostępniane korektorom racic na zasadach komercyjnych. Zakup specjalistycznego oprogramowania stanowi w tym przypadku inwestycję w unowocześnienie świadczonych usług poprzez oferowanie natychmiastowego generowania faktur oraz dostarczanie analiz podsumowujących wizytę w stadzie. Zgodnie z informacjami uzyskanymi od profesora Johanna Koflera (Uniwersytet Medycyny Weterynaryjnej w Wiedniu), zarejestrowanie przeprowadzenia korekcji oraz wszystkich związanych z nią czynności trwa średnio 15 sekund na krowę. Konkurencja między firmami obsługującymi hodowców w poszczególnych krajach sprawia, że korektorzy muszą podnosić jakość świadczonych usług, aby uzyskać przewagę. Dlatego też decydują się na zakup oprogramowania i sprzętu, a następnie na poświęcenie czasu na prowadzenie elektronicznej dokumentacji.

Inne podejście zastosowano w krajach, w których organizacjom hodowlanym zależało na zebraniu danych niezbędnych do oceny wartości hodowlanej zwierząt pod kątem podatności na schorzenia racic. Miało to miejsce przykładowo w Danii, Holandii czy Hiszpanii, gdzie organizacje hodowlane opracowały oprogramowanie na własny koszt, wspierając w ten sposób korektorów. W każdym z państw, w których prowadzona jest rutynowa rejestracja przypadków schorzeń racic, współpracę od samego początku podjęło po kilkudziesięciu korektorów. W zamian zarejestrowane przez nich dane przekazywane są do analiz prowadzonych dla populacji krajowej, a ich wyniki udostępnia się hodowcom. W tym przypadku kluczowe jest prawidłowe rozpoznawanie schorzeń. W każdym z programów znajduje się predefiniowana lista chorób, jednak jakość rejestrowanych diagnoz zależy w głównej mierze od stopnia wyszkolenia korektorów racic. To profesjonalizm osób prowadzących korekcję warunkuje prawidłowe rozpoznanie zarówno schorzenia, jak i stopnia jego zaawansowania. Aby wspomóc korektorów, część programów zawiera zintegrowany ilustrowany przewodnik ze zdjęciami przedstawiającymi poszczególne jednostki chorobowe, a także specjalne zakładki prezentujące metodykę oceny lokomocji. Jednakże podstawę wyszkolenia korektorów stanowi regularne uczestnictwo w warsztatach organizowanych przez jednostki odpowiedzialne za gromadzenie danych.

Powiązanie wyników korekcji racic z informacjami o zwierzętach gromadzonymi przez organizacje hodowlane (takimi jak np. data wycielenia) pozwala na wszechstronną analizę, dzięki nałożeniu dodatkowych wymiarów, takich jak faza laktacji czy grupa zwierząt (jałówki, krowy). Dostęp do danych w formie elektronicznej umożliwia stworzenie pełnego obrazu sytuacji w stadzie. Pozwala także na łatwe porównanie wyników z kolejnych wizyt korektora i śledzenie postępu w poprawie zdrowotności racic. Zarówno dla hodowcy, jak i obsługującego stado lekarza weterynarii rejestrowanie danych za pomocą specjalnego oprogramowania zapewnienia łatwy i szybki dostęp do informacji o częstotliwości występowania chorób, zdiagnozowanych schorzeniach, ich zaawansowaniu i lokalizacji. Jak widać, współpraca z korektorem warunkuje skuteczne wykorzystanie informacji. Ponadto ogólnokrajowa baza danych, zawierająca rekordy rejestrowane przez dużą grupę specjalistów, stanowi podstawę do szacowania parametrów genetycznych poszczególnych jednostek chorobowych, a także grup schorzeń racic niezbędną do genetycznej oceny buhajów pod kątem zdrowotności racic. Ze względu na wykorzystanie danych do doskonalenia populacji krajowych, opracowane w poszczególnych krajach programy są dedykowane dla korektorów współpracujących z konkretnymi organizacjami hodowlanymi (krajowymi związkami hodowców).

Jak na tle sytuacji światowej rysują się możliwości korektorów pracujących na rzecz polskich hodowców? Do tej pory mogli oni skorzystać jedynie z oferowanych komercyjnie programów, z których żaden nie jest dostępny w wersji polskojęzycznej ani nie posiada możliwości wykorzystania danych o zwierzętach gromadzonych w ramach krajowego systemu kontroli użytkowości. Ponadto wysoki koszt oprogramowania hamował wprowadzenie któregoś z oferowanych na świecie produktów do powszechnego użycia w Polsce. Obecnie Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka realizuje, w ramach działań powołanego w zeszłym roku Centrum Genetycznego, projekt „CGen korekcja”. Jego głównym celem jest genetyczne doskonalenie zdrowotności racic, a pierwszy etap stanowi opracowywanie aplikacji internetowej przeznaczonej do rejestrowania wyników korekcji racic w czasie jej prowadzenia. W najbliższych miesiącach zostanie udostępniona użytkownikom pierwsza wersja aplikacji. Planowane jest także prowadzenie szkoleń umożliwiających skuteczne z niej korzystanie. Szersza informacja przedstawiająca koncepcje oraz zakres projektu była zamieszczona w numerze 10/2016 HiChB, a o bieżących działaniach podejmowanych w ramach projektu „CGEn korekcja” można przeczytać na stronie http://www.cgen.pl/korekcja/.