Wyniki kwietniowej wyceny wartości hodowlanej buhajów HF

Pierwsza ocena wartości hodowlanej buhajów opublikowana w 2017 roku została zrealizowana w miesiącu kwietniu.

dr Tomasz Krychowski, dr Agnieszka Nowosielska, PFHBiPM

W ocenie 2017/1 nie wprowadzono zmian dotyczących metodyki wyceny, ale wykorzystano po raz drugi bazę referencyjną, udostępnioną Polsce przez EuroGenomics już po ocenie sierpniowej w 2014 roku. Baza ta zawiera ponad 30 000 buhajów w stosunku do ponad 3000, które są w polskiej bazie referencyjnej, co wpływa w dużym stopniu na precyzję obliczanych wartości hodowlanych.

Ocena 2017/1, zarówno konwencjonalna, jak i na podstawie genomu, dotyczy podobnej liczby buhajów (745 szt. – konwencjonalna, 744 szt. – genomowa). Są to buhaje zarejestrowane w systemie teleinformatycznym SYMLEK i wpisane do polskich ksiąg hodowlanych. Buhaje uczestniczące w ocenie wartości hodowlanej należą głównie do czterech firm inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce. Natomiast 77 buhajów z oceną genomową w chwili publikacji oceny było tzw. inną własnością, głównie hodowców, i zostało poddanych genomowej ocenie wartości hodowlanej na potrzeby realizacji tych programów.

Należy zauważyć, że liczba buhajów z oceną wartości hodowlanej na podstawie genomu jest dużo niższa w stosunku do poprzednich wycen, które dotyczyły ponad 1000 buhajów. Spadek ten jest związany z coraz mniejszą liczbą buhajów genotypowanych rocznie przez polskie firmy inseminacyjne. W innych krajach, mających podobną populację bydła holsztyńskiego, liczba ta jest o wiele większa: Francja – ponad 10 000 samców genomowych i Niemcy ponad – 20 000 samców genomowych rocznie. Ta różnica w ilości genomowanych buhajów ma duży wpływ na presję selekcyjną, a co za tym idzie na postęp hodowlany ścieżką samców.

W tym artykule będziemy analizować ewolucję i porównywać wartości hodowlane buhajów wycenionych konwencjonalnie i na podstawie genomu, podobnie jak to uczyniliśmy po wcześniejszych ocenach.

Niewielkie różnice w średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych na podstawie genomu
Po dużej zmianie w wartościach hodowlanych buhajów, które wystąpiły po wycenie grudniowej w stosunku do wyceny wcześniejszej – średnio -9 jednostek PF (T. Krychowski, A. Nowosielska „Duże zmiany wartości hodowlanej reproduktorów rasy phf po wycenie grudniowej”, „Hodowla i Chów Bydła” 2/2017), średnia wartość hodowlana wszystkich buhajów wycenionych w kwietniu 2017 roku jest większa o 2 jednostki PF w porównaniu do średniej wartości hodowlanej buhajów wycenionych w grudniu 2016 roku i wynosi 117 jednostek PF. Jeszcze mniejsza tendencja zwyżkowa zauważalna jest w populacji 100 najlepszych buhajów, gdzie różnica średniej wartości hodowlanej między wyceną grudniową a kwietniową wynosi +1 jednostkę PF (132–133). Podobną sytuację dostrzegamy w porównaniu subpopulacji 10 najlepszych buhajów. Średnia wartość hodowlana tych buhajów w ocenie kwietniowej w stosunku do poprzedniej oceny jest również o 1 jednostkę wyższa i w aktualnej wynosi 139 jednostek PF (wykres 1).
Wzrost ten jest stosunkowo niewielki, bo w granicach +1,5–1,7%, i jest daleki od tego, jaki pozwala osiągnąć selekcja genomowa (+ 4%).

Objaśnienie skrótów użytych na wykresach i w tabelach
PF – indeks selekcyjny Produkcja i Funkcjonalność
PPR – podindeks produkcyjny
PPO – podindeks pokrojowy
PPL – podindeks płodności
KS – WH dla zawartości komórek somatycznych
DLUG – WH dla długowieczności

Przewaga średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych genomowo w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie
W analizie tej porównujemy średnią wartość hodowlaną:
• całej populacji buhajów genomowych (744) z całą populacją buhajów konwencjonalnych (745) sklasyfikowanych według indeksu PF (wykres 2);
• subpopulacji 100 najlepszych według indeksu PF buhajów genomowych i konwencjonalnych, co powinno stanowić wystarczającą liczbę buhajów użytkowanych w praktyce (wykres 3);
• subpopulacji 10 najlepszych buhajów genomowych i konwencjonalnych stanowiących ścisłą elitę (wykres 4).

Rozpatrując średnią wartość hodowlaną buhajów wyrażoną indeksem PF, będącym głównym kryterium selekcji w Polsce, należy stwierdzić, że analiza tych trzech populacji daje, podobnie jak w poprzednich ocenach, dużą przewagę buhajom ocenionym genomowo w porównaniu do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Różnica ta jest na poziomie od +7 (wszystkie buhaje) do +14 jednostek PF (100 najlepszych buhajów).

Jeżeli porównamy indeksy dotyczące innych ważnych cech, takich jak produkcja, pokrój, płodność, komórki somatyczne i długowieczność, również zauważymy, że buhaje genomowe są dużo bardziej wartościowe w porównaniu do buhajów konwencjonalnych. Największe przewagi są w podindeksach pokroju i stanowią +11 do +17 jednostek. W przypadku komórek somatycznych różnice wynoszą od +3 do +8 jednostek, długowieczności: +1 do +4 jednostek, a dla podindeksów produkcji: +3 do +5 jednostek.
W aktualnej ocenie buhaje genomowe w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie mają również o +3 do +9 jednostek wyższy podindeks płodności. Natomiast w poprzednich sezonach oceny, publikowanych przed połączeniem baz referencyjnych, to buhaje ocenione konwencjonalnie miały parametry płodności wyższe lub na zbliżonym poziomie. Jest to duża zmiana, która powinna być przeanalizowana i wytłumaczona.

Wyraźnie wyższa wartość hodowlana buhajów urodzonych w latach 2014–2016
Tabela nr 1 pokazuje średnie wartości hodowlane buhajów wg roku ich urodzenia. Różnica pomiędzy średnim indeksem selekcyjnym PF roczników 2012 i 2016 wynosi +18 jednostek, a to oznacza postęp +4,5 jednostki rocznie (+4,0%). Ten interesujący wynik związany jest z dużą poprawą wartości hodowlanej najmłodszych roczników buhajów 2014, 2015 i 2016. Również poszczególne składowe indeksu PF (PPR, PPO, PPL, KS, DLUG) dla poszczególnych roczników buhajów znacznie poprawiły się. Pomiędzy najstarszymi buhajami, urodzonymi w 2012 roku, a najmłodszymi, urodzonymi w 2016 roku, różnice wynoszą od +6 do +13 jednostek, w zależności od cechy.
Buhaje urodzone w 2016 roku (41) mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną (PF 130) w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych: +6 jednostek PF w stosunku do rocznika 2015 (+4,8%), +10 jednostek PF w stosunku do rocznika 2014 (+8,3%) i +17 jednostek PF w stosunku do rocznika 2013 (+15%).
Postęp, jaki niosą buhaje ocenione tylko na podstawie użytkowości córek, jest dużo wolniejszy, co doskonale widać analizując ich wartość genetyczną w zależności od roku urodzenia buhajów. Buhaje urodzone do 2009 roku nie różnią się znacząco. Dopiero możliwość selekcji buhajów na podstawie genomowej oceny spowodowała, że z roku na rok buhaje proponowane do inseminacji samic są coraz bardziej wartościowe.

Wartość hodowlana buhajów genomowych z czołówki listy rankingowej na tym samym poziomie
Hodowcy, którzy wnikliwie analizują wyniki wartości hodowlanej buhajów, niewątpliwie zauważyli, że indeks selekcyjny PF buhajów znajdujących się w czołówce rankingu jest na bardzo zbliżonym poziomie do tego z poprzedniego sezonu oceny. Jaki więc mają wybór hodowcy i co się zmieniło:
• są 3 buhaje z indeksem PF >= 140 jednostek (w poprzednim sezonie 2 buhaje),
• 26 buhajów genomowych ma indeks PF >= 135 jednostek (w poprzednim sezonie 27 buhajów),
• 78 buhajów ocenionych genomowo ma indeks PF >= 130 jednostek (w poprzednim sezonie również 78 buhajów).
Jeżeli dla porównania przeanalizujemy wyniki wartości hodowlanej buhajów ocenionych konwencjonalnie, to zauważymy, że tylko 2 buhaje mają indeks PF równy 130 jednostek.

Rozpłodniki mające indeks PF 130 i powyżej powinny pokryć populację samic bazy selekcyjnej. Są to głównie buhaje ocenione genomowo. Buhaje takie znajdują się w katalogach wszystkich czterech Spółek Inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce i powinny być jak najszerzej promowane.
Dobierając buhaja do swojego stada, należy pamiętać, że polepszając płodność i długowieczność oraz obniżając komórki somatyczne, jednocześnie zmniejsza się koszty produkcji mleka, co pozwala hodowcom utrzymać marżę podczas spadku cen na rynku, a to w dzisiejszych realiach ma szczególne znaczenie.

Duża różnorodność genetyczna buhajów
Wśród populacji 100 najlepszych buhajów ocenionych genomowo występuje, tak jak dotychczas, duża różnorodność genetyczna. Rozpłodniki znajdujące się w tej grupie pochodzą aż od 55 ojców (poprzednio 61) i 6 ojców ma co najmniej 4 synów: Silver (11), Kingboy (7), Balisto (5), Commander (4), Supershot (4), Baltikum (4). 100 najlepszych buhajów ocenionych na podstawie córek pochodzi po 46 ojcach i tak jak w ocenie genomowej 6 ojców ma co najmniej 4 synów (tabela 2).


Subpopulacja 10 najlepszych buhajów z oceną genomową pochodzi po 7 ojcach, a wśród nich buhaje Kingboy, Damaris i Altaspring mają po dwóch synów, pozostali ojcowie mają tylko jednego syna. 10 najlepszych buhajów z oceną konwencjonalną pochodzi po 8 ojcach i tylko buhaje Roumare i Super mają dwóch synów (tabela 3).

Tak duży wybór linii genetycznych umożliwia użytkowanie dużej liczby buhajów o różnych rodowodach. Pozwala to lepiej rozwiązać problem inbredu, a także zmniejszyć ryzyko wyboru niewłaściwego rozpłodnika, którego wartość hodowlana może zmienić się w kolejnej wycenie.

Analiza wyników wartości hodowlanej buhajów według właściciela
Buhaje ocenione na podstawie genomu i konwencjonalnie w kwietniu 2017 roku należą głównie do czterech Spółek Inseminacyjnych: SHiUZ w Bydgoszczy, MCB w Krasnem, MCHiRZ w Łowiczu i WCHiRZ w Poznaniu. Ponadto duża liczba rozpłodników ocenionych genomowo w chwili publikacji oceny wartości hodowlanej jest własnością hodowców, a buhaje zostały poddane genomowaniu na potrzeby realizacji programów oceny i selekcji buhajów realizowanych przez spółki inseminacyjne (wykres 5).


Buhaje pochodzące ze SHiUZ w Bydgoszczy w aktualnej ocenie charakteryzują się najwyższą wartością hodowlaną, która wynosi średnio 121 jednostek PF dla buhajów ocenionych na podstawie genomu (w poprzedniej ocenie również 121). Słabsze o 2 jednostki PF są buhaje genomowe WCHiRZ w Poznaniu i o 8 jednostek PF buhaje MCHiRZ w Łowiczu. Buhaje ocenione konwencjonalnie mają podobną wartość hodowlaną we wszystkich spółkach inseminacyjnych. Jeśli chodzi o MCB w Krasnem, średnia wartość hodowlana ich buhajów wynosi 108 jednostek PF – buhaje genomowe i 107 jednostek PF – buhaje konwencjonalne (wykres 6). Są to wartości niższe niż w pozostałych Spółkach, gdyż populacja ta zawiera bardzo duży procent buhajów odmiany RW, których średnia wartość hodowlana jest niższa od buhajów odmiany HO.

Analiza 100 najwyżej ocenionych 
buhajów pokazuje, że w subpopulacji tej:
• najwięcej buhajów posiada SHiUZ w Bydgoszczy: 46 buhajów na TOP 100 listy buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną wyrażoną indeksem PF 132 i 56 na liście 100 buhajów ocenionych konwencjonalnie ze średnim PF 119;
• WCHiRZ w Poznaniu jest właścicielem 35 buhajów w rankingu genomowym ze średnią wartością hodowlaną PF 134 i 22 buhajów w rankingu konwencjonalnym – PF 119;
• MCHiRZ w Łowiczu ma 8 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 131 oraz 18 buhajów z oceną na córkach – PF 119;
• MCB w Krasnem nie posiada buhajów na liście TOP 100 oceny genomowej, natomiast jest właścicielem 2 buhajów z oceną konwencjonalną – PF 116;
• 11 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 134 należy do indywidualnych właścicieli.

Duże zmiany na liście TOP 10 buhajów z oceną genomową
Na listach rankingowych buhaje uszeregowane są pod względem ich wartości hodowlanej według indeksu selekcyjnego. Przeanalizujmy zatem stawki 10 najlepszych buhajów w ocenie genomowej w trzech ostatnich sezonach oceny (tabela 4).


Liderem aktualnej oceny 2017/1 jest francuski buhaj, będący własnością WCHiRZ w Poznaniu – BAYLABOY, z indeksem PF 147. Przypominamy, że w sezonie 2016/3 na pierwszym miejscu był, pochodzący z holenderskiej hodowli, buhaj NIKKELBACK z indeksem PF 142, należący również do WCHiRZ w Poznaniu, który w obecnym rankingu plasuje się na 66. miejscu, a jego indeks PF zmniejszył się aż o 11 jednostek (131). W sezonie 2016/2 liderem był polski buhaj BAR, z indeksem PF 155, który należy do SHiUZ w Bydgoszczy. W aktualnej ocenie jego wartość hodowlana jest niższa aż o 25 jednostek PF (130) i znajduje się on dopiero na 70. pozycji.

W aktualnym rankingu najlepiej ocenionych buhajów 3 rozpłodniki to nowości. 4 buhaje z niższej lokaty w poprzednim rankingu przesunęły się na wyższe miejsca obecnego. Buhaj LAD z 13. pozycji przesunął się na 5. pozycję, a jego indeks PF wzrósł o 3 jednostki, ze 136 na 139. Buhaj LUIGI w sezonie 2016/3 był niżej o 2 lokaty. Buhaj ALBERO miał PF o 1 jednostkę niższy i był o jedną pozycję niżej w poprzednim rankingu. EBA LARGO w poprzednim sezonie miał indeks PF 135, a w aktualnym 137, i przesunął się o 11 lokat w górę listy. W stawce TOP 10 aktualnej oceny żaden buhaj nie obniżył swojej pozycji w stosunku do poprzedniej oceny, a 3 buhaje uplasowały się na tym samym miejscu (EBP FIRST, LEE, NIELS).

Przeanalizujmy, co się stało z pozostałymi buhajami z listy TOP 10 oceny 2016/3. Buhaj ROCKSTAR z 4. pozycji (PF 139) spadł na 11. (PF 137). JOIK przesunął się w dół listy o 8 miejsc, z 5. (PF 138) na 13. (PF 137). Buhaj POM LEDER z pozycji 6. uplasował się na 14., ale jego indeks PF nie uległ zmianie (PF 137). TRACER z 10. lokaty (PF 136) przesunął się aż na miejsce 27. (PF 134).
W ocenie 2016/2 właścicielem 6 buhajów było WCHiRZ w Poznaniu, 3 buhaje należały do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 buhaj do MCHiRZ w Łowiczu. W ocenie 2016/3 aż 7 buhajów należało do WCHiRZ w Poznaniu, 2 do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 był własnością hodowcy. W aktualnej ocenie w porównaniu do ubiegłej 1 buhaja mniej ma WCHiRZ w Poznaniu, natomiast 1 więcej ma SHiUZ w Bydgoszczy (wykres 7).

Wyniki wartości hodowlanej na podstawie genomu buhajów pochodzących z polskiej hodowli
W każdej Spółce Inseminacyjnej część rozpłodników wykorzystywanych w unasienianiu samic może pochodzić z importu. Ważne jest, aby ten udział nie był zbyt duży, ponieważ programy hodowli i selekcji buhajów powinny głównie bazować na polskiej bazie selekcyjnej, która jest coraz większa, i promować rodzimą hodowlę bydła. Udział buhajów z genomową oceną wartości hodowlanej i urodzonych w Polsce, w całkowitej liczbie buhajów w poszczególnych spółkach, mieści się w przedziale od 100% w MCHiRZ w Łowiczu do 61% w SHiUZ w Bydgoszczy (wykres 8).

Warto porównać wyniki wartości hodowlanych buhajów pochodzących z polskiej hodowli i z importu. W analizie tej uwzględniliśmy subpopulację 100 i 10 najlepszych buhajów, ponieważ te rozpłodniki cieszą się największym zainteresowaniem wśród hodowców.

W populacji 100 najlepszych buhajów 46 to zwierzęta pochodzące z polskich hodowli, ze średnią wartością hodowlaną wyrażoną indeksem PF 132 (tabela 5). Drugą część – 54 szt., stanowią buhaje importowane: z Francji (27 szt.) ze średnim indeksem PF 133, z Holandii (15 szt.) ze średnią wartością hodowlaną PF 134, z Niemiec (8 szt.) z indeksem selekcyjnym PF 131 i z Danii (4 szt.) ze średnim PF 133. Tak więc wartość hodowlana naszych rodzimych buhajów wcale nie jest gorsza od buhajów importowanych, które powinny być dużo lepsze.
Jeśli chodzi o grupę 10 najlepszych pod względem indeksu PF młodych buhajów, to mamy w niej tylko 2 buhaje z polskiej hodowli (tabela 4). 4 buhaje należące do WCHiRZ w Poznaniu zostały zaimportowane z Holandii. 4 rozpłodniki są z hodowli francuskiej i należą do SHiUZ w Bydgoszczy i WCHiRZ w Poznaniu (po 2 szt.).

W tabeli nr 6 przedstawiamy listę 10 najlepszych buhajów urodzonych w Polsce. Ich średnia wartość hodowlana wynosi 136 jednostek PF. Spółki inseminacyjne, oprócz MCB w Krasnem, są właścicielami 6 buhajów. Pozostałe 4 buhaje są własnością hodowców.

Analiza ta pokazuje coraz wyraźniej różnice w systemie wyboru buhajów między spółkami, które w swoich programach bazują głównie na polskiej hodowli, jak MCHiRZ w Łowiczu, w stosunku do tych importujących młode buhaje zgenomowane za granicą i w Polsce. Według powyższych danych materiał genetyczny pochodzący z polskich hodowli nie różni się od materiału importowanego do Polski. Dlatego zachęcamy hodowców do jak najszerszego użytkowania nasienia polskich rozpłodników i aktywnego udziału w programach oceny i selekcji buhajów polskich Spółek Inseminacyjnych poprzez genomowanie jałówek, płukanie matek buhajów i planowane kojarzenia z ojcami buhajów.

Podsumowanie
Analiza publikacji kwietniowych wyników wartości hodowlanej buhajów po raz kolejny pokazała, że buhaje ocenione na podstawie genomu mają wyższą wartość hodowlaną w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Analiza ta dowiodła również, że buhaje urodzone w latach 2014 do 2016 mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych.
W tym sezonie oceny szacowane wartości hodowlane zwierząt są porównywalne do wyników z poprzedniej oceny, kiedy to uległy one bardzo dużemu obniżeniu.

Wyniki buhajów wycenionych na podstawie genomu i pochodzących z polskich hodowli pokazują, że ich wartość hodowlana jest porównywalna z materiałem importowanym. Polskie podmioty realizujące programy oceny i selekcji buhajów powinny więc jak najwięcej inwestować w rozwój polskiej genetyki, podobnie jak to robią spółdzielnie inseminacyjne w krajach takich jak Niemcy, Francja, Holandia czy Dania. Importując genetykę w postaci młodych buhajów zgenotypowanych za granicą, zawsze będą oni gorsi od ich konkurentów, którzy najlepszy materiał rezerwują dla swoich członków.