Wyniki kwietniowej wyceny wartości hodowlanej buhajów HF

Pierwsza ocena wartości hodowlanej buhajów opublikowana w 2017 roku została zrealizowana w miesiącu kwietniu.

dr Tomasz Krychowski, dr Agnieszka Nowosielska, PFHBiPM

W ocenie 2017/1 nie wprowadzono zmian dotyczących metodyki wyceny, ale wykorzystano po raz drugi bazę referencyjną, udostępnioną Polsce przez EuroGenomics już po ocenie sierpniowej w 2014 roku. Baza ta zawiera ponad 30 000 buhajów w stosunku do ponad 3000, które są w polskiej bazie referencyjnej, co wpływa w dużym stopniu na precyzję obliczanych wartości hodowlanych.

Ocena 2017/1, zarówno konwencjonalna, jak i na podstawie genomu, dotyczy podobnej liczby buhajów (745 szt. – konwencjonalna, 744 szt. – genomowa). Są to buhaje zarejestrowane w systemie teleinformatycznym SYMLEK i wpisane do polskich ksiąg hodowlanych. Buhaje uczestniczące w ocenie wartości hodowlanej należą głównie do czterech firm inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce. Natomiast 77 buhajów z oceną genomową w chwili publikacji oceny było tzw. inną własnością, głównie hodowców, i zostało poddanych genomowej ocenie wartości hodowlanej na potrzeby realizacji tych programów.

Należy zauważyć, że liczba buhajów z oceną wartości hodowlanej na podstawie genomu jest dużo niższa w stosunku do poprzednich wycen, które dotyczyły ponad 1000 buhajów. Spadek ten jest związany z coraz mniejszą liczbą buhajów genotypowanych rocznie przez polskie firmy inseminacyjne. W innych krajach, mających podobną populację bydła holsztyńskiego, liczba ta jest o wiele większa: Francja – ponad 10 000 samców genomowych i Niemcy ponad – 20 000 samców genomowych rocznie. Ta różnica w ilości genomowanych buhajów ma duży wpływ na presję selekcyjną, a co za tym idzie na postęp hodowlany ścieżką samców.

W tym artykule będziemy analizować ewolucję i porównywać wartości hodowlane buhajów wycenionych konwencjonalnie i na podstawie genomu, podobnie jak to uczyniliśmy po wcześniejszych ocenach.

Niewielkie różnice w średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych na podstawie genomu
Po dużej zmianie w wartościach hodowlanych buhajów, które wystąpiły po wycenie grudniowej w stosunku do wyceny wcześniejszej – średnio -9 jednostek PF (T. Krychowski, A. Nowosielska „Duże zmiany wartości hodowlanej reproduktorów rasy phf po wycenie grudniowej”, „Hodowla i Chów Bydła” 2/2017), średnia wartość hodowlana wszystkich buhajów wycenionych w kwietniu 2017 roku jest większa o 2 jednostki PF w porównaniu do średniej wartości hodowlanej buhajów wycenionych w grudniu 2016 roku i wynosi 117 jednostek PF. Jeszcze mniejsza tendencja zwyżkowa zauważalna jest w populacji 100 najlepszych buhajów, gdzie różnica średniej wartości hodowlanej między wyceną grudniową a kwietniową wynosi +1 jednostkę PF (132–133). Podobną sytuację dostrzegamy w porównaniu subpopulacji 10 najlepszych buhajów. Średnia wartość hodowlana tych buhajów w ocenie kwietniowej w stosunku do poprzedniej oceny jest również o 1 jednostkę wyższa i w aktualnej wynosi 139 jednostek PF (wykres 1).
Wzrost ten jest stosunkowo niewielki, bo w granicach +1,5–1,7%, i jest daleki od tego, jaki pozwala osiągnąć selekcja genomowa (+ 4%).

Objaśnienie skrótów użytych na wykresach i w tabelach
PF – indeks selekcyjny Produkcja i Funkcjonalność
PPR – podindeks produkcyjny
PPO – podindeks pokrojowy
PPL – podindeks płodności
KS – WH dla zawartości komórek somatycznych
DLUG – WH dla długowieczności

Przewaga średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych genomowo w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie
W analizie tej porównujemy średnią wartość hodowlaną:
• całej populacji buhajów genomowych (744) z całą populacją buhajów konwencjonalnych (745) sklasyfikowanych według indeksu PF (wykres 2);
• subpopulacji 100 najlepszych według indeksu PF buhajów genomowych i konwencjonalnych, co powinno stanowić wystarczającą liczbę buhajów użytkowanych w praktyce (wykres 3);
• subpopulacji 10 najlepszych buhajów genomowych i konwencjonalnych stanowiących ścisłą elitę (wykres 4).

Rozpatrując średnią wartość hodowlaną buhajów wyrażoną indeksem PF, będącym głównym kryterium selekcji w Polsce, należy stwierdzić, że analiza tych trzech populacji daje, podobnie jak w poprzednich ocenach, dużą przewagę buhajom ocenionym genomowo w porównaniu do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Różnica ta jest na poziomie od +7 (wszystkie buhaje) do +14 jednostek PF (100 najlepszych buhajów).

Jeżeli porównamy indeksy dotyczące innych ważnych cech, takich jak produkcja, pokrój, płodność, komórki somatyczne i długowieczność, również zauważymy, że buhaje genomowe są dużo bardziej wartościowe w porównaniu do buhajów konwencjonalnych. Największe przewagi są w podindeksach pokroju i stanowią +11 do +17 jednostek. W przypadku komórek somatycznych różnice wynoszą od +3 do +8 jednostek, długowieczności: +1 do +4 jednostek, a dla podindeksów produkcji: +3 do +5 jednostek.
W aktualnej ocenie buhaje genomowe w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie mają również o +3 do +9 jednostek wyższy podindeks płodności. Natomiast w poprzednich sezonach oceny, publikowanych przed połączeniem baz referencyjnych, to buhaje ocenione konwencjonalnie miały parametry płodności wyższe lub na zbliżonym poziomie. Jest to duża zmiana, która powinna być przeanalizowana i wytłumaczona.

Wyraźnie wyższa wartość hodowlana buhajów urodzonych w latach 2014–2016
Tabela nr 1 pokazuje średnie wartości hodowlane buhajów wg roku ich urodzenia. Różnica pomiędzy średnim indeksem selekcyjnym PF roczników 2012 i 2016 wynosi +18 jednostek, a to oznacza postęp +4,5 jednostki rocznie (+4,0%). Ten interesujący wynik związany jest z dużą poprawą wartości hodowlanej najmłodszych roczników buhajów 2014, 2015 i 2016. Również poszczególne składowe indeksu PF (PPR, PPO, PPL, KS, DLUG) dla poszczególnych roczników buhajów znacznie poprawiły się. Pomiędzy najstarszymi buhajami, urodzonymi w 2012 roku, a najmłodszymi, urodzonymi w 2016 roku, różnice wynoszą od +6 do +13 jednostek, w zależności od cechy.
Buhaje urodzone w 2016 roku (41) mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną (PF 130) w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych: +6 jednostek PF w stosunku do rocznika 2015 (+4,8%), +10 jednostek PF w stosunku do rocznika 2014 (+8,3%) i +17 jednostek PF w stosunku do rocznika 2013 (+15%).
Postęp, jaki niosą buhaje ocenione tylko na podstawie użytkowości córek, jest dużo wolniejszy, co doskonale widać analizując ich wartość genetyczną w zależności od roku urodzenia buhajów. Buhaje urodzone do 2009 roku nie różnią się znacząco. Dopiero możliwość selekcji buhajów na podstawie genomowej oceny spowodowała, że z roku na rok buhaje proponowane do inseminacji samic są coraz bardziej wartościowe.

Wartość hodowlana buhajów genomowych z czołówki listy rankingowej na tym samym poziomie
Hodowcy, którzy wnikliwie analizują wyniki wartości hodowlanej buhajów, niewątpliwie zauważyli, że indeks selekcyjny PF buhajów znajdujących się w czołówce rankingu jest na bardzo zbliżonym poziomie do tego z poprzedniego sezonu oceny. Jaki więc mają wybór hodowcy i co się zmieniło:
• są 3 buhaje z indeksem PF >= 140 jednostek (w poprzednim sezonie 2 buhaje),
• 26 buhajów genomowych ma indeks PF >= 135 jednostek (w poprzednim sezonie 27 buhajów),
• 78 buhajów ocenionych genomowo ma indeks PF >= 130 jednostek (w poprzednim sezonie również 78 buhajów).
Jeżeli dla porównania przeanalizujemy wyniki wartości hodowlanej buhajów ocenionych konwencjonalnie, to zauważymy, że tylko 2 buhaje mają indeks PF równy 130 jednostek.

Rozpłodniki mające indeks PF 130 i powyżej powinny pokryć populację samic bazy selekcyjnej. Są to głównie buhaje ocenione genomowo. Buhaje takie znajdują się w katalogach wszystkich czterech Spółek Inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce i powinny być jak najszerzej promowane.
Dobierając buhaja do swojego stada, należy pamiętać, że polepszając płodność i długowieczność oraz obniżając komórki somatyczne, jednocześnie zmniejsza się koszty produkcji mleka, co pozwala hodowcom utrzymać marżę podczas spadku cen na rynku, a to w dzisiejszych realiach ma szczególne znaczenie.

Duża różnorodność genetyczna buhajów
Wśród populacji 100 najlepszych buhajów ocenionych genomowo występuje, tak jak dotychczas, duża różnorodność genetyczna. Rozpłodniki znajdujące się w tej grupie pochodzą aż od 55 ojców (poprzednio 61) i 6 ojców ma co najmniej 4 synów: Silver (11), Kingboy (7), Balisto (5), Commander (4), Supershot (4), Baltikum (4). 100 najlepszych buhajów ocenionych na podstawie córek pochodzi po 46 ojcach i tak jak w ocenie genomowej 6 ojców ma co najmniej 4 synów (tabela 2).


Subpopulacja 10 najlepszych buhajów z oceną genomową pochodzi po 7 ojcach, a wśród nich buhaje Kingboy, Damaris i Altaspring mają po dwóch synów, pozostali ojcowie mają tylko jednego syna. 10 najlepszych buhajów z oceną konwencjonalną pochodzi po 8 ojcach i tylko buhaje Roumare i Super mają dwóch synów (tabela 3).

Tak duży wybór linii genetycznych umożliwia użytkowanie dużej liczby buhajów o różnych rodowodach. Pozwala to lepiej rozwiązać problem inbredu, a także zmniejszyć ryzyko wyboru niewłaściwego rozpłodnika, którego wartość hodowlana może zmienić się w kolejnej wycenie.

Analiza wyników wartości hodowlanej buhajów według właściciela
Buhaje ocenione na podstawie genomu i konwencjonalnie w kwietniu 2017 roku należą głównie do czterech Spółek Inseminacyjnych: SHiUZ w Bydgoszczy, MCB w Krasnem, MCHiRZ w Łowiczu i WCHiRZ w Poznaniu. Ponadto duża liczba rozpłodników ocenionych genomowo w chwili publikacji oceny wartości hodowlanej jest własnością hodowców, a buhaje zostały poddane genomowaniu na potrzeby realizacji programów oceny i selekcji buhajów realizowanych przez spółki inseminacyjne (wykres 5).


Buhaje pochodzące ze SHiUZ w Bydgoszczy w aktualnej ocenie charakteryzują się najwyższą wartością hodowlaną, która wynosi średnio 121 jednostek PF dla buhajów ocenionych na podstawie genomu (w poprzedniej ocenie również 121). Słabsze o 2 jednostki PF są buhaje genomowe WCHiRZ w Poznaniu i o 8 jednostek PF buhaje MCHiRZ w Łowiczu. Buhaje ocenione konwencjonalnie mają podobną wartość hodowlaną we wszystkich spółkach inseminacyjnych. Jeśli chodzi o MCB w Krasnem, średnia wartość hodowlana ich buhajów wynosi 108 jednostek PF – buhaje genomowe i 107 jednostek PF – buhaje konwencjonalne (wykres 6). Są to wartości niższe niż w pozostałych Spółkach, gdyż populacja ta zawiera bardzo duży procent buhajów odmiany RW, których średnia wartość hodowlana jest niższa od buhajów odmiany HO.

Analiza 100 najwyżej ocenionych 
buhajów pokazuje, że w subpopulacji tej:
• najwięcej buhajów posiada SHiUZ w Bydgoszczy: 46 buhajów na TOP 100 listy buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną wyrażoną indeksem PF 132 i 56 na liście 100 buhajów ocenionych konwencjonalnie ze średnim PF 119;
• WCHiRZ w Poznaniu jest właścicielem 35 buhajów w rankingu genomowym ze średnią wartością hodowlaną PF 134 i 22 buhajów w rankingu konwencjonalnym – PF 119;
• MCHiRZ w Łowiczu ma 8 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 131 oraz 18 buhajów z oceną na córkach – PF 119;
• MCB w Krasnem nie posiada buhajów na liście TOP 100 oceny genomowej, natomiast jest właścicielem 2 buhajów z oceną konwencjonalną – PF 116;
• 11 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 134 należy do indywidualnych właścicieli.

Duże zmiany na liście TOP 10 buhajów z oceną genomową
Na listach rankingowych buhaje uszeregowane są pod względem ich wartości hodowlanej według indeksu selekcyjnego. Przeanalizujmy zatem stawki 10 najlepszych buhajów w ocenie genomowej w trzech ostatnich sezonach oceny (tabela 4).


Liderem aktualnej oceny 2017/1 jest francuski buhaj, będący własnością WCHiRZ w Poznaniu – BAYLABOY, z indeksem PF 147. Przypominamy, że w sezonie 2016/3 na pierwszym miejscu był, pochodzący z holenderskiej hodowli, buhaj NIKKELBACK z indeksem PF 142, należący również do WCHiRZ w Poznaniu, który w obecnym rankingu plasuje się na 66. miejscu, a jego indeks PF zmniejszył się aż o 11 jednostek (131). W sezonie 2016/2 liderem był polski buhaj BAR, z indeksem PF 155, który należy do SHiUZ w Bydgoszczy. W aktualnej ocenie jego wartość hodowlana jest niższa aż o 25 jednostek PF (130) i znajduje się on dopiero na 70. pozycji.

W aktualnym rankingu najlepiej ocenionych buhajów 3 rozpłodniki to nowości. 4 buhaje z niższej lokaty w poprzednim rankingu przesunęły się na wyższe miejsca obecnego. Buhaj LAD z 13. pozycji przesunął się na 5. pozycję, a jego indeks PF wzrósł o 3 jednostki, ze 136 na 139. Buhaj LUIGI w sezonie 2016/3 był niżej o 2 lokaty. Buhaj ALBERO miał PF o 1 jednostkę niższy i był o jedną pozycję niżej w poprzednim rankingu. EBA LARGO w poprzednim sezonie miał indeks PF 135, a w aktualnym 137, i przesunął się o 11 lokat w górę listy. W stawce TOP 10 aktualnej oceny żaden buhaj nie obniżył swojej pozycji w stosunku do poprzedniej oceny, a 3 buhaje uplasowały się na tym samym miejscu (EBP FIRST, LEE, NIELS).

Przeanalizujmy, co się stało z pozostałymi buhajami z listy TOP 10 oceny 2016/3. Buhaj ROCKSTAR z 4. pozycji (PF 139) spadł na 11. (PF 137). JOIK przesunął się w dół listy o 8 miejsc, z 5. (PF 138) na 13. (PF 137). Buhaj POM LEDER z pozycji 6. uplasował się na 14., ale jego indeks PF nie uległ zmianie (PF 137). TRACER z 10. lokaty (PF 136) przesunął się aż na miejsce 27. (PF 134).
W ocenie 2016/2 właścicielem 6 buhajów było WCHiRZ w Poznaniu, 3 buhaje należały do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 buhaj do MCHiRZ w Łowiczu. W ocenie 2016/3 aż 7 buhajów należało do WCHiRZ w Poznaniu, 2 do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 był własnością hodowcy. W aktualnej ocenie w porównaniu do ubiegłej 1 buhaja mniej ma WCHiRZ w Poznaniu, natomiast 1 więcej ma SHiUZ w Bydgoszczy (wykres 7).

Wyniki wartości hodowlanej na podstawie genomu buhajów pochodzących z polskiej hodowli
W każdej Spółce Inseminacyjnej część rozpłodników wykorzystywanych w unasienianiu samic może pochodzić z importu. Ważne jest, aby ten udział nie był zbyt duży, ponieważ programy hodowli i selekcji buhajów powinny głównie bazować na polskiej bazie selekcyjnej, która jest coraz większa, i promować rodzimą hodowlę bydła. Udział buhajów z genomową oceną wartości hodowlanej i urodzonych w Polsce, w całkowitej liczbie buhajów w poszczególnych spółkach, mieści się w przedziale od 100% w MCHiRZ w Łowiczu do 61% w SHiUZ w Bydgoszczy (wykres 8).

Warto porównać wyniki wartości hodowlanych buhajów pochodzących z polskiej hodowli i z importu. W analizie tej uwzględniliśmy subpopulację 100 i 10 najlepszych buhajów, ponieważ te rozpłodniki cieszą się największym zainteresowaniem wśród hodowców.

W populacji 100 najlepszych buhajów 46 to zwierzęta pochodzące z polskich hodowli, ze średnią wartością hodowlaną wyrażoną indeksem PF 132 (tabela 5). Drugą część – 54 szt., stanowią buhaje importowane: z Francji (27 szt.) ze średnim indeksem PF 133, z Holandii (15 szt.) ze średnią wartością hodowlaną PF 134, z Niemiec (8 szt.) z indeksem selekcyjnym PF 131 i z Danii (4 szt.) ze średnim PF 133. Tak więc wartość hodowlana naszych rodzimych buhajów wcale nie jest gorsza od buhajów importowanych, które powinny być dużo lepsze.
Jeśli chodzi o grupę 10 najlepszych pod względem indeksu PF młodych buhajów, to mamy w niej tylko 2 buhaje z polskiej hodowli (tabela 4). 4 buhaje należące do WCHiRZ w Poznaniu zostały zaimportowane z Holandii. 4 rozpłodniki są z hodowli francuskiej i należą do SHiUZ w Bydgoszczy i WCHiRZ w Poznaniu (po 2 szt.).

W tabeli nr 6 przedstawiamy listę 10 najlepszych buhajów urodzonych w Polsce. Ich średnia wartość hodowlana wynosi 136 jednostek PF. Spółki inseminacyjne, oprócz MCB w Krasnem, są właścicielami 6 buhajów. Pozostałe 4 buhaje są własnością hodowców.

Analiza ta pokazuje coraz wyraźniej różnice w systemie wyboru buhajów między spółkami, które w swoich programach bazują głównie na polskiej hodowli, jak MCHiRZ w Łowiczu, w stosunku do tych importujących młode buhaje zgenomowane za granicą i w Polsce. Według powyższych danych materiał genetyczny pochodzący z polskich hodowli nie różni się od materiału importowanego do Polski. Dlatego zachęcamy hodowców do jak najszerszego użytkowania nasienia polskich rozpłodników i aktywnego udziału w programach oceny i selekcji buhajów polskich Spółek Inseminacyjnych poprzez genomowanie jałówek, płukanie matek buhajów i planowane kojarzenia z ojcami buhajów.

Podsumowanie
Analiza publikacji kwietniowych wyników wartości hodowlanej buhajów po raz kolejny pokazała, że buhaje ocenione na podstawie genomu mają wyższą wartość hodowlaną w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Analiza ta dowiodła również, że buhaje urodzone w latach 2014 do 2016 mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych.
W tym sezonie oceny szacowane wartości hodowlane zwierząt są porównywalne do wyników z poprzedniej oceny, kiedy to uległy one bardzo dużemu obniżeniu.

Wyniki buhajów wycenionych na podstawie genomu i pochodzących z polskich hodowli pokazują, że ich wartość hodowlana jest porównywalna z materiałem importowanym. Polskie podmioty realizujące programy oceny i selekcji buhajów powinny więc jak najwięcej inwestować w rozwój polskiej genetyki, podobnie jak to robią spółdzielnie inseminacyjne w krajach takich jak Niemcy, Francja, Holandia czy Dania. Importując genetykę w postaci młodych buhajów zgenotypowanych za granicą, zawsze będą oni gorsi od ich konkurentów, którzy najlepszy materiał rezerwują dla swoich członków.

Zbliżające się wydarzenia

Potrzebujesz tą treść? Napisz do nas na biuro@polskafederacja.pl