Wyniki sierpniowej wyceny wartości hodowlanej buhajów HF

Druga ocena wartości hodowlanej buhajów w 2017 roku została opublikowana w miesiącu sierpniu. Realizując tę ocenę wykorzystano po raz trzeci bazę referencyjną, udostępnioną Polsce przez EuroGenomics, co wpływa w dużym stopniu na precyzję obliczanych wartości hodowlanych.

Tekst: dr Tomasz Krychowski, dr Agnieszka Nowosielska, PFHBiPM

Ocena 2017/2, zarówno konwencjonalna, jak i na podstawie genomu, dotyczy podobnej liczby buhajów (976 szt. – konwencjonalna; 974 szt. – genomowa). Są to buhaje zarejestrowane w systemie teleinformatycznym SYMLEK i wpisane do polskich ksiąg hodowlanych. Buhaje uczestniczące w ocenie wartości hodowlanej należą głównie do czterech firm inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce. Natomiast 348 buhajów w chwili publikacji oceny było tzw. inną własnością, głównie hodowców i zostało poddanych genomowej ocenie wartości hodowlanej na potrzeby realizacji tych programów.

Należy zauważyć, że liczba buhajów z oceną wartości hodowlanej na podstawie genomu jest dużo wyższa w stosunku do poprzedniej wyceny, w której uczestniczyło tylko 745 buhajów. Obecnie liczba buhajów genomowych jest na poziomie zbliżonym do 2016 roku, kiedy to było ich ponad 1000 szt. W innych krajach, mających podobną populację bydła holsztyńskiego, liczba ta jest jednak o wiele większa: Francja – ponad 10 000 samców genomowych, i Niemcy – ponad 20 000 samców genomowych rocznie. Ta różnica w liczbie genomowanych buhajów ma duży wpływ na presję selekcyjną, a co za tym idzie na postęp hodowlany ścieżką samców.

W artykule tym będziemy analizować ewolucję i porównywać wartości hodowlane buhajów wycenionych konwencjonalnie i na podstawie genomu, podobnie jak to uczyniliśmy po wcześniejszych ocenach.

Niewielkie różnice w średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych na podstawie genomu
Po dużej zmianie w wartościach hodowlanych buhajów, które wystąpiły po wycenie grudniowej, w stosunku do wyceny wcześniejszej – średnio -9 jednostek PF (T. Krychowski, A. Nowosielska, Duże zmiany wartości hodowlanej reproduktorów rasy phf po wycenie grudniowej, „Hodowla i Chów Bydła”, 2/2017), średnia wartość hodowlana wszystkich buhajów wycenionych w kwietniu 2017 roku była większa o 2 jednostki PF w porównaniu do średniej wartości hodowlanej buhajów wycenionych w grudniu 2016 roku, i wynosiła 117 jednostek PF. W obecnej ocenie średnia wartość hodowlana wszystkich buhajów jest ponownie niższa w porównaniu do poprzedniej oceny o 1 jednostkę PF. Może to być związane z większą liczbą buhajów biorących udział w aktualnej ocenie. Jednak niepokojący jest brak progresji średniej wartości hodowlanej subpopulacji najlepszych buhajów. Średnia wartość hodowlana wśród subpopulacji 100 i 10 najlepszych buhajów jest na takim samym poziomie podczas trzech ostatnich wycen (wykres 1).

W analizie tej porównujemy średnią wartość hodowlaną:
• całej populacji buhajów genomowych (974) z całą populacją buhajów konwencjonalnych (976) sklasyfikowanych według indeksu PF (wykres 2);
• subpopulacji 100 najlepszych według indeksu PF buhajów genomowych i konwencjonalnych, co powinno stanowić wystarczającą liczbę buhajów użytkowanych w praktyce (wykres 3);
• subpopulacji 10 najlepszych buhajów genomowych i konwencjonalnych stanowiących ścisłą elitę (wykres 4).

Rozpatrując średnią wartość hodowlaną buhajów wyrażoną indeksem PF, będącym głównym kryterium selekcji w Polsce, należy stwierdzić, że analiza tych trzech subpopulacji daje, podobnie jak w poprzednich ocenach, dużą przewagę buhajom ocenionym genomowo w porównaniu do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Różnica ta jest na poziomie od +7 (wszystkie buhaje) do +12 jednostek PF (100 najlepszych buhajów) i jest porównywalna do poprzedniego sezonu oceny 2017/1.
Jeżeli porównamy indeksy dotyczące innych ważnych cech, jak produkcja, pokrój, płodność, komórki somatyczne i długowieczność, również zauważymy, że buhaje genomowe są dużo bardziej wartościowe w porównaniu do buhajów konwencjonalnych. Jedyny wyjątek stanowi podindeks produkcji w subpopulacji 10 najlepszych buhajów, gdzie buhaje ocenione tradycyjnie na córkach przewyższają o 2 jednostki buhaje ocenione genomowo. Największe przewagi buhajów genomowych nad konwencjonalnymi występują w podindeksach pokroju i stanowią +9 do +13 jednostek. W przypadku komórek somatycznych różnice wynoszą od +1 do +8 jednostek, długowieczności: 0 do +4 jednostek, a dla podindeksów produkcji: -2 do +4 jednostek. Buhaje genomowe w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie mają również coraz wyższą przewagę w podindeksach płodności, średnio od +2 do +12 jednostek.

Wyraźnie wyższa wartość hodowlana buhajów urodzonych w latach 2015–2016
Tabela nr 1 pokazuje średnie wartości hodowlane buhajów wg roku ich urodzenia. Różnica pomiędzy średnim indeksem selekcyjnym PF roczników 2012 i 2016 wynosi, podobnie jak w poprzedniej ocenie, +18 jednostek, a to oznacza postęp +4,5 jednostki rocznie (+4,0%). Ten dobry wynik związany jest z dużą poprawą wartości hodowlanej dwóch najmłodszych roczników buhajów 2015 i 2016. Również poszczególne składowe indeksu PF (PPR, PPO, PPL, KS, DLUG) dla poszczególnych roczników buhajów znacznie się poprawiły. Pomiędzy najstarszymi buhajami urodzonymi w 2012 roku a najmłodszymi urodzonymi w 2016 roku różnice wynoszą od +6 do +12 jednostek, w zależności od cechy.

Buhaje urodzone w 2016 roku (68) mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną (PF 129) w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych: +8 jednostek PF w stosunku do rocznika 2015 (+6,6%), +14 jednostek PF w stosunku do rocznika 2014 (+12,2%) i +17 jednostek PF w stosunku do rocznika 2013 (+15,2%).

Postęp, jaki niosą buhaje ocenione tylko na podstawie użytkowości córek, jest dużo wolniejszy, co doskonale widać analizując ich wartość genetyczną w zależności od roku urodzenia buhajów. Buhaje urodzone do 2009 roku nie różnią się znacząco. Dopiero możliwość selekcji młodych buhajów na podstawie genomowej oceny spowodowała, że z roku na rok buhaje proponowane do inseminacji samic są coraz bardziej wartościowe.

Wartość hodowlana buhajów genomowych z czołówki listy rankingowej na tym samym poziomie
Indeks selekcyjny PF buhajów znajdujących się w czołówce rankingu jest na bardzo zbliżonym poziomie w porównaniu do poprzedniego sezonu oceny:
• są 2 buhaje z indeksem PF >= 140 jednostek (w poprzednim sezonie 3 buhaje);
• 28 buhajów genomowych ma indeks PF >= 135 jednostek (w poprzednim sezonie 26 buhajów);
• 94 buhaje ocenione genomowo ma indeks PF >= 130 jednostek (w poprzednim sezonie 78 buhajów).

Jeżeli dla porównania przeanalizujemy wyniki wartości hodowlanej buhajów ocenionych konwencjonalnie, to widzimy, że tylko 4 buhaje mają indeks PF >= 130 jednostek.

Rozpłodniki mające indeks PF 130 i powyżej powinny pokryć populację samic bazy selekcyjnej. Są to głównie buhaje ocenione genomowo. Buhaje takie znajdują się w katalogach wszystkich czterech spółek inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce i powinny być jak najszerzej promowane.
Duża różnorodność genetyczna buhajów
Wśród populacji 100 najlepszych buhajów ocenionych genomowo występuje, tak jak dotychczas, duża różnorodność genetyczna. Rozpłodniki znajdujące się w tej grupie pochodzą aż od 52 ojców (poprzednio 55) i 6 ojców ma co najmniej 4 synów: SILVER (11), KINGBOY (7), BALTIKUM (7), BATTLECRY (6), COMMANDER (4), SUPERSHOT (4). 100 najlepszych buhajów ocenionych na podstawie córek pochodzi po 48 ojcach i 7 ojców ma co najmniej 4 synów (tabela 2).

Subpopulacja 10 najlepszych buhajów z oceną genomową pochodzi po 9 ojcach, a wśród nich tylko buhaj ALTASPRING ma dwóch synów. 10 najlepszych buhajów z oceną konwencjonalną pochodzi po 8 ojcach i tylko buhaje ROUMARE i SNOWMAN mają dwóch synów
(tabela 3).

Tak duży wybór linii genetycznych umożliwia użytkowanie dużej liczby buhajów o różnych rodowodach. Pozwala to lepiej rozwiązać problem inbredu i daje większą możliwość wyboru odpowiedniego buhaja, po którym potomstwo będzie spełniało obrany cel hodowlany w stadzie.

Analiza wyników wartości hodowlanej buhajów według właściciela
Buhaje ocenione na podstawie genomu i konwencjonalnie w sierpniu 2017 roku należą głównie do czterech spółek inseminacyjnych: SHiUZ w Bydgoszczy, MCB w Krasnem, MCHiRZ w Łowiczu i WCHiRZ w Poznaniu. Ponadto duża liczba rozpłodników ocenionych genomowo w chwili publikacji oceny wartości hodowlanej jest własnością hodowców, a buhaje zostały poddane genomowaniu na potrzeby realizacji programów oceny i selekcji buhajów realizowanych przez spółki inseminacyjne (wykres 5).

Buhaje pochodzące ze SHiUZ w Bydgoszczy i z WCHiRZ w Poznaniu w aktualnej ocenie charakteryzują się najwyższą wartością hodowlaną, która wynosi średnio 122 jednostki PF dla buhajów ocenionych na podstawie genomu. Słabsze o 7 jednostek PF są buhaje z MCHiRZ w Łowiczu. Buhaje ocenione konwencjonalnie mają podobną wartość hodowlaną we wszystkich spółkach inseminacyjnych. Jeśli chodzi o MCB w Krasnem, średnia wartość hodowlana ich buhajów wynosi 109 jednostek PF – buhaje genomowe i 107 jednostek PF – buhaje konwencjonalne (wykres 6). Są to wartości niższe niż w pozostałych spółkach, ale zawsze zaznaczamy, że jest to subpopulacja, która zawiera bardzo duży procent buhajów odmiany RW, a ich średnia wartość genetyczna jest niższa od buhajów odmiany HO.

Analiza 100 najwyżej ocenionych buhajów pokazuje, że w subpopulacji tej:
• najwięcej buhajów na top 100 listy buhajów genomowych posiada tym razem WCHiRZ w Poznaniu – 39 buhajów ze średnim indeksem PF 134. Na top 100 oceny konwencjonalnej WCHiRZ posiada 23 buhaje ze średnim indeksem PF 121;
• SHiUZ w Bydgoszczy ma o jednego buhaja mniej niż poprzednia spółka w ocenie genomowej – 38 buhajów ze średnim indeksem PF 133, ale jest właścicielem ponad połowy buhajów z oceną na córkach na top 100 oceny konwencjonalnej – 57 szt. ze średnią wartością hodowlaną 121 jednostek PF.
• MCHiRZ w Łowiczu ma 11 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 132 oraz 15 buhajów z oceną na córkach – PF 119.
• MCB w Krasnem nie posiada buhajów na liście top 100 oceny genomowej i jest właścicielem 1 buhaja z oceną konwencjonalną – PF 119.
• 12 buhajów genomowych ze średnią wartością hodowlaną PF 133 i 4 buhaje ocenione konwencjonalnie z PF 123 należą do innych właścicieli niż spółki inseminacyjne.

Zmiany na liście top 10 buhajów z oceną genomową
Indeks selekcyjny, którym w naszym kraju jest PF (produkcja i funkcjonalność), służy między innymi do uszeregowania buhajów na listach rankingowych. Przeanalizujmy zatem stawki 10 najlepszych buhajów w ocenie genomowej w trzech ostatnich sezonach oceny (tabela 4).

Już po raz drugi z kolei liderem rankingu buhajów jest francuski rozpłodnik BAYLABOY, będący własnością WCHiRZ w Poznaniu. W aktualnej ocenie 2017/2 jego indeks PF jest na poziomie 145 jednostek i jest niższy o 2 jednostki w porównaniu z wyceną 2017/1. Przypominamy, że w sezonie 2016/3 na pierwszym miejscu był pochodzący z holenderskiej hodowli buhaj NIKKELBACK, należący również do WCHiRZ w Poznaniu, który w obecnym rankingu plasuje się na 72. miejscu z indeksem PF 131.

W aktualnym rankingu aż sześć buhajów z niższej lokaty w poprzednim rankingu przesunęło się na wyższe miejsca obecnego rankingu. Buhaj LEE z 3. pozycji przesunął się na 2. pozycję. Buhaj ALBERO w sezonie 2017/1 był niżej o 5 lokat. Buhaj DANKO TYTUS był poza listą top 10, na 16. pozycji, tak więc zaliczył wzrost o 11 miejsc listy rankingowej. Jeszcze bardziej przesunął się buhaj DANKO TOPAZ, bo aż o 14 miejsc w górę. JOIK z 13. lokaty w sezonie 2017/1 uplasował się na 7. w aktualnym sezonie 2017/2. Buhaj POM LEDER z 14. miejsca listy rankingowej przesunął się na 9. pozycję. W stawce top 10 aktualnej oceny dwa buhaje obniżyły swoją pozycję w stosunku do poprzedniej oceny: EBP FIRST z 2. lokaty spadł na 4., a buhaj LAD z 5. na 8. pozycję. Wspomniany wcześniej lider aktualnej oceny BAYLABOY oraz buhaj DANKO TYR, zamykający listę top 10, utrzymały swoją pozycję w porównaniu do poprzedniej oceny wartości hodowlanej. W każdym sezonie oceny wartości hodowlanej w grupie najwyżej ocenionych zwierząt było kilka nowości. W ostatniej ocenie na liście top 10 nie ma buhajów, które uzyskały po raz pierwszy ocenę wartości hodowlanej, co jest dość niepokojące.

Przeanalizujmy, co się stało z pozostałymi buhajami z listy top 10 oceny 2017/1. Buhaj LEWY z 4. pozycji spadł na 13. lokatę, natomiast LUIGI przesunął się w dół listy aż o 26 miejsc, z 6. na 32. pozycję. Buhaj NIELS z pozycji 7. uplasował się na 17., a EBA LARGO z 9. lokaty przesunął się tuż za listę, na 11. miejsce.

W ocenie 2016/3 właścicielem 7 buhajów było WCHiRZ w Poznaniu, 2 buhaje należały do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 buhaj należał do innego właściciela. W ocenie 2017/1 6 buhajów należało do WCHiRZ w Poznaniu, 3 do SHiUZ w Bydgoszczy i 1 był inną własnością. W aktualnej ocenie, w porównaniu do ubiegłej, 1 buhaja mniej ma WCHiRZ w Poznaniu (5), natomiast 1 więcej SHiUZ w Bydgoszczy (4) i, podobnie jak we wcześniejszych ocenach, 1 buhaj jest inną własnością (wykres 7).

Wyniki wartości hodowlanej na podstawie genomu buhajów pochodzących z polskiej hodowli
W każdej spółce inseminacyjnej część rozpłodników wykorzystywanych w unasienianiu samic może pochodzić z importu. Ważne jest, aby ten udział nie był zbyt duży, ponieważ programy oceny i selekcji buhajów powinny głównie bazować na polskiej bazie selekcyjnej, która jest coraz większa, i promować rodzimą hodowlę bydła. Udział buhajów z genomową oceną wartości hodowlanej i urodzonych w Polsce, w całkowitej liczbie buhajów w poszczególnych spółkach, mieści się w przedziale od 100% w MCHiRZ w Łowiczu do 60% w SHiUZ w Bydgoszczy (wykres 8).

Warto porównać wyniki wartości hodowlanych buhajów pochodzących z polskiej hodowli i z importu. W analizie tej uwzględniliśmy subpopulację 100 i 10 najlepszych buhajów.

W populacji 100 najlepszych buhajów, 54 to zwierzęta pochodzące z polskich hodowli, ze średnią wartością hodowlaną wyrażoną indeksem PF 132 (tabela 5). Drugą część – 46 szt. – stanowią buhaje importowane: z Francji – 22 szt. ze średnim indeksem PF 134, z Holandii – 14 szt. ze średnią wartością hodowlaną PF 135, z Niemiec – 7 szt. z indeksem selekcyjnym PF 133, i z Danii – 3 szt. ze średnim PF 133. Tak więc nasze rodzime buhaje wcale nie odstają znacząco od buhajów importowanych, które powinny być dużo lepsze.

Jeśli chodzi o grupę 10 najlepszych pod względem indeksu PF młodych buhajów, to mamy w niej 4 buhaje z polskiej hodowli, natomiast w poprzedniej ocenie było ich tylko 2, 4 buhaje zostały zaimportowane z Francji, a 2 z Holandii (tabela 4).

W tabeli nr 6 przedstawiamy listę 10 najlepszych buhajów urodzonych w Polsce. Ich średnia wartość hodowlana wynosi 136 jednostek PF. Spółki inseminacyjne, oprócz MCB w Krasnem, są właścicielami 8 buhajów. Pozostałe 2 buhaje są własnością hodowców.

Analiza ta pokazuje coraz wyraźniej różnice w systemie wyboru buhajów między spółkami, które w swoich programach bazują głównie na polskiej hodowli, jak MCHiRZ w Łowiczu, w stosunku do tych importujących młode buhaje zgenomowane za granicą i w Polsce. Według powyższych danych materiał genetyczny pochodzący z polskich hodowli nie różni się od materiału importowanego do Polski. Dlatego zachęcamy hodowców do jak najszerszego użytkowania nasienia polskich rozpłodników i aktywnego udziału w programach oceny i selekcji buhajów polskich spółek inseminacyjnych poprzez genomowanie jałówek, płukanie matek buhajów i planowane kojarzenia z ojcami buhajów.

Podsumowanie
W tym sezonie oceny szacowane wartości hodowlane zwierząt są porównywalne do wyników z poprzedniej oceny, z niewielką tendencją spadkową.

W aktualnej ocenie mamy większą liczbę buhajów genomowych niż w poprzedniej ocenie: 974 w stosunku do 745, co jest pozytywnym zjawiskiem.

Analiza publikacji sierpniowych wyników wartości hodowlanej buhajów po raz kolejny pokazała, że buhaje ocenione na podstawie genomu mają wyższą wartość hodowlaną w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie.

Analiza ta dowiodła również, że buhaje urodzone w latach 2015 do 2016 (231 szt.) mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych.

Wyniki buhajów wycenionych na podstawie genomu i pochodzących z polskich hodowli pokazują, że ich wartość hodowlana jest porównywalna z materiałem importowanym. Polskie podmioty realizujące programy oceny i selekcji buhajów powinny więc jak najwięcej inwestować w rozwój polskiej genetyki, podobnie jak to robią spółdzielnie inseminacyjne w krajach takich jak Niemcy, Francja, Holandia czy Dania. Importując genetykę w postaci młodych buhajów zgenotypowanych za granicą, zawsze będą oni gorsi od ich konkurentów, którzy najlepszy materiał rezerwują dla swoich członków.