Zarządzanie stadem zaczyna się od próbnego doju
Nowoczesne prowadzenie gospodarstwa rolnego nastawionego na produkcję mleka wysokiej jakości wymaga od hodowcy nie tylko wiedzy z zakresu chowu i hodowli zwierząt, ale przede wszystkim umiejętności sprawnego zarządzania informacjami.
tekst: Rafał Morawski, zdjęcia: Marcin Jajor
Każdy hodowca musi mieć świadomość, że aby podejmowane przez niego działania w stadzie były skuteczne, muszą być oparte na wiarygodnych danych. Wartość merytoryczna raportów wynikowych publikowanych przez PFHBiPM, które stanowią główne narzędzie analityczne w gospodarstwie, w dużej mierze zależy od rzetelności samego hodowcy lub producenta mleka. Jeśli dane uzyskiwane z oceny wartości użytkowej bydła mają realnie służyć osiąganiu zamierzonych celów produkcyjnych oraz przekładać się na zadowalające efekty finansowe, kluczowe staje się zadbanie o prawdziwość i dokładność informacji źródłowych przekazywanych zootechnikowi podczas próbnych dojów (w przypadku metody oceny A) bądź rejestrowanych samodzielnie przez hodowcę (w metodzie B).
Pełne wykorzystanie potencjału informacyjnego jest możliwe jedynie poprzez bieżące i skrupulatne zgłaszanie i rejestrowanie wszystkich zdarzeń, które miały miejsce pomiędzy kolejnymi wizytami zootechnika (próbnymi udojami) oraz pilnowanie rejestracji tych danych razem z właściwymi numerami identyfikacyjnymi wszystkich zwierząt w stadzie – krów, jałowic i buhajów.
Precyzyjne monitorowanie wydajności
Podczas próbnego udoju bardzo ważne jest jak najdokładniejsze zmierzenie faktycznej ilości udojonego mleka od każdej krowy oddzielnie. Informacja ta stanowi fundament nowoczesnego systemu oceny wartości użytkowej bydła mlecznego. Dzięki precyzyjnemu monitorowaniu wydajności poszczególnych sztuk hodowca zyskuje wgląd w faktyczny stan produkcyjny swojego stada, co pozwala na podejmowanie racjonalnych decyzji ekonomicznych i hodowlanych. Oto kluczowe powody, dla których dane o wydajności jednostkowej są tak istotne – precyzyjne i wiarygodne dane o ilości mleka są niezbędne, aby działania hodowcy w gospodarstwie były skuteczne i oparte na faktach, a nie na przypuszczeniach.
Dokładność danych źródłowych przekłada się na zadowalające efekty finansowe, ponieważ pozwala identyfikować krowy najbardziej dochodowe oraz te, które nie pokrywają kosztów swojego utrzymania. Indywidualne wyniki udoju są podstawą do wyliczania wydajności laktacyjnej (ilość kilogramów mleka, tłuszczu i białka), co jest niezbędne do prowadzenia prawidłowej selekcji w stadzie. Analiza nagłych spadków wydajności u konkretnych krów może dostarczyć pierwszych sygnałów o problemach zdrowotnych (np. zaburzeń układu pokarmowego lub wymienia), co umożliwia szybką reakcję i wdrożenie leczenia w celu zapobiegania stratom w inwentarzu.
W tym miejscu trzeba podkreślić, że PFHBiPM rzetelnie dba o wysoką jakość pomiarów udojonego mleka. Dzieje się to poprzez wdrożenie rygorystycznych procedur oraz wykorzystanie nowoczesnych systemów kontrolujących dokładność pomiaru – mlekometrów i w większości elektronicznych wag stosowanych podczas próbnych udojów. Systemy te funkcjonują w czterech stacjach kalibracji zlokalizowanych w każdym z czterech Regionów Oceny. Kluczowym elementem gwarantującym jakość pomiarów jest stosowanie ujednoliconej procedury zapewnienia spójności pomiarowej, metodyki oceny oraz instrukcji prowadzenia próbnego udoju, które precyzyjnie określają sposób i zasady postępowania zootechnika i/lub hodowcy podczas próbnego udoju.
Tożsamość i płeć potomstwa w dniu urodzin
Kolejnym istotnym aspektem zapewnienia wysokiej jakości danych, któremu należy poświęcić uwagę, jest dokumentowanie wszystkich wycieleń, co wymaga podania pełnych danych, takich jak numer identyfikacyjny urodzonego cielęcia, numery jego rodziców oraz waga urodzeniowa. Zgodnie z międzynarodowymi standardami komitetu ICAR tożsamość i płeć potomstwa powinny zostać zarejestrowane w dniu urodzin i być przekazane zootechnikowi najpóźniej podczas próbnego udoju następującego po tym zdarzeniu. Jest to o tyle istotne, że rejestracja jakichkolwiek późniejszych zdarzeń w życiu zwierzęcia jest możliwa wyłącznie u cieląt posiadających już nadane numery rejestracyjne, które muszą być wprowadzone do systemu informatycznego PFHBiPM. W sytuacjach, gdy podczas próbnego udoju uzupełnione zostaną dane o wycieleniu, ale z jakiegoś powodu pominie się dane samego cielęcia, należy bezwzględnie naprawić ten błąd przy kolejnym próbnym udoju, podając numer identyfikacyjny zarówno w przypadku cieliczki, jak i buhajka.
Inseminacje, krycia naturalne i embriotransfery
Należy pamiętać, że filarem rzetelnej informacji, oprócz wyniku wydajności mlecznej, jest obszar rozrodu, gdzie tylko sumienne i bieżące rejestrowanie zabiegów inseminacji oraz kryć naturalnych, zabiegów embriotransferu gwarantuje prawidłowe wyliczenie kluczowych wskaźników płodności. Hodowca prowadzący ocenę ma obowiązek zgłosić każde takie zdarzenie, bez względu na jego ostateczną skuteczność, bez zbędnej zwłoki, w nieprzekraczalnym terminie do 180 dni od jego wykonania. Przekroczenie tego terminu niesie za sobą poważne konsekwencje hodowlane, ponieważ uniemożliwia późniejsze potwierdzenie pochodzenia cielęcia.
System informatyczny PFHBiPM aktywnie wspiera hodowcę w pilnowaniu tych terminów poprzez specjalne komunikaty w raporcie RW-2 (Próba), które wskazują na brak danych o kryciu u samic będących powyżej 140. dnia po wycieleniu. W takim przypadku jedynym właściwym krokiem jest jak najszybszy kontakt z osobą wykonującą zabieg w celu uzupełnienia brakujących informacji. Należy przy tym pamiętać o krytycznej cezurze czasowej – data wycielenia ostatecznie zamyka możliwość dokonywania jakichkolwiek korekt w systemie w zakresie poprzedzającego je cyklu.
Historia zdrowotna stada
Rzetelność danych przekazywanych podczas próbnego udoju obejmuje również bardzo istotną sferę zdrowotną i cechy funkcjonalne zwierząt, które są niezbędne do selekcji zwierząt w stadzie. Rejestrowanie zdiagnozowanych chorób układu rozrodczego, pokarmowego czy problemów z wymieniem pozwala na budowanie jakże ważnej historii zdrowotnej stada i dzięki temu szybkie reagowanie na pojawiające się zagrożenia. Równie ważna jest samodzielna ocena szybkości doju i temperamentu u krów pierwiastek, przy czym obie te cechy powinny być oceniane równocześnie jako istotne parametry selekcyjne. Hodowca ma prawo do korekty tych informacji jedynie do końca pierwszej laktacji zwierzęcia. Wszystkie te dane skumulowane w raporcie Rozród (RW-3) tworzą doskonałe narzędzie do monitorowania stanu stada, pozwalając zidentyfikować przyczyny problemów i ocenić trafność podjętych decyzji zarządczych. Należy mieć na uwadze, że to hodowca odgrywa najważniejszą rolę w efektywnym obiegu informacji, a tylko aktualne i rzetelne dane o krowach stanowią fundament skutecznego zarządzania produkcją mleka w dzisiejszych realiach rynkowych.
Bezpośrednio przy krowie
W celu sprawnego rejestrowania danych, o których mowa w niniejszym artykule, wprowadzono w PFHBiPM nowoczesne narzędzie do rejestracji niezbędnych danych o każdej krowie podczas próbnego udoju. Narzędziem tym jest autorska aplikacja Fernando, która jest bezpośrednią odpowiedzią na potrzebę przyspieszenia procesu rejestracji danych poprzez jego digitalizację. Aplikacja mobilna pozwala zootechnikowi lub hodowcy (metoda B) na bieżąco – bezpośrednio przy krowie – rejestrować wszystkie zdarzenia. Dzięki temu proces przepływu informacji staje się efektywniejszy i przede wszystkim mniej podatny na błędy wynikające z ręcznego przepisywania i wprowadzania danych przez operatora.
Wiarygodność raportów wynikowych uzyskiwanych z oceny, na których hodowcy opierają decyzje z zakresu zarządzania w swoich gospodarstwach, zależy przede wszystkim od precyzji danych źródłowych. Aby system informatyczny PFHBiPM – FedInfo – mógł wygenerować pomocne analizy, które zawierają raporty RW-2 (Próba) czy RW-3 (Rozród), musi zostać zasilony zebranymi podczas próbnego udoju prawdziwymi, aktualnymi i kompletnymi informacjami o wszystkich zdarzeniach w stadzie (w tym także nowych i trwających zasuszeniach; więcej informacji w ramce).
Warto zaznaczyć, że hodowca korzystający z aplikacji SOL może sam na bieżąco wprowadzać dane o swoich zwierzętach, a zootechnik podczas próbnego doju tylko je zweryfikuje lub potwierdzi w aplikacji Fernando. SOL daje możliwość samodzielnej bieżącej analizy sytuacji w stadzie, a jeśli hodowca pomiędzy próbnymi udojami wprowadzi do niego ponad 90% zdarzeń, otrzyma z tego tytułu stosowny rabat. Samodzielność się opłaca.
System szkoleń i nadzoru
PFHBiPM w celu prowadzenia najwyższej jakości usługi, jaką jest ocena, której podstawą jest właściwie przeprowadzony próbny udój i zebranie niezbędnych, rzetelnych danych, przywiązuje dużą wagę do bieżących i okresowych szkoleń zootechników i ich przełożonych inspektorów nadzoru. Systematyczne szkolenia i okresowe narady merytoryczne są kluczowym elementem utrzymania standardów oceny wartości użytkowej bydła. Każda narada czy szkolenie zootechników obejmuje obowiązkowy blok edukacyjny, który jest identyczny dla pracowników w skali całego kraju, co gwarantuje spójność świadczonych usług. Wszyscy pracownicy zespołu oceny przechodzą przez określony procedurą proces kształcenia, obejmujący szkolenia wstępne, kursy podstawowe oraz cykliczne kursy weryfikacyjne, które odnawiają uprawnienia zawodowe. Wysoką jakość gwarantuje obowiązkowa weryfikacja wiedzy poprzez testy odbywające się pod koniec takich szkoleń, a skuteczność nauki jest monitorowana poprzez bieżącą analizę jakości pracy zootechnika w terenie. Szkoleni z zakresu prowadzenia oceny są także hodowcy, którzy zgodnie z powiedzeniem „zrób to sam” decydują się na samodzielne prowadzenie oceny we własnych stadach.
Wspólna odpowiedzialność za jakość!
Podsumowując, wysoka jakość usług oceny wartości użytkowej bydła jest efektem synergii pomiędzy rzetelnością hodowcy/producenta mleka a profesjonalizmem i zaangażowaniem pracowników Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Pamiętajmy, że każda liczba czy kod zdarzenia wprowadzone do aplikacji Fernando czy systemu FedInfo mają realne przełożenie na rentowność stada i postęp hodowlany. Inwestując czas w dokładność danych źródłowych i korzystając ze wsparcia wykwalifikowanych kadr PFHBiPM, hodowcy budują stabilną, konkurencyjną, dochodową i dobrze zarządzaną hodowlę.
