Bądź mądry przed szkodą!

Hodowla bydła wiąże się z podwyższonym ryzykiem wypadków, szczególnie podczas codziennej obsługi zwierząt. W artykule przedstawiamy najważniejsze punkty krytyczne oraz rozwiązania, które pomagają tworzyć bezpieczne środowisko pracy – zarówno dla ludzi, jak i dla krów.

tekst: Paweł Szumara
zdjęcia: Marcin Jajor

Obsługa zwierząt obejmuje czynności wykonywane regularnie – codziennie lub okresowo – takie jak zadawanie paszy, pojenie, dój, pielęgnacja, przepędzanie, obserwacja rui, wykonywanie zabiegów zootechnicznych i weterynaryjnych czy transport. Niestety, to właśnie podczas tych prac najczęściej dochodzi do uderzeń, przygnieceń lub ataków zwierząt. Najczęstszymi przyczynami wypadków są niewłaściwe warunki pracy, niewystarczająca dbałość o dobrostan oraz – co od lat pozostaje najistotniejsze – czynnik ludzki: nieuwaga, rutyna, pośpiech czy lekceważenie zagrożeń. W dalszej kolejności ryzyko zwiększa zły stan techniczny sprzętu, jego nieumiejętne użytkowanie oraz brak znajomości zachowań zwierząt.

Bezpieczny dój

Mówiąc o bezpieczeństwie w oborze, warto zacząć od systemu utrzymywania krów. W nowych obiektach najczęściej stosuje się system wolnostanowiskowy, który zapewnia:

• wysoki dobrostan zwierząt,
• większe bezpieczeństwo pracy,
• higieniczne warunki pozyskiwania mleka,
• lepszą wydajność pracy.

W tym systemie największe ryzyko wypadku bądź urazu występuje podczas doju. Mycie wymion oraz zakładanie i zdejmowanie aparatów udojowych to momenty, w których reakcja krowy na dotyk może skutkować kopnięciem lub przygnieceniem. Kopnięcie może być również reakcją obronną krowy na ból spowodowany stanem zapalnym wymion lub zranieniem strzyków. Warto pamiętać, że krowy potrafią rozpoznawać ludzi, kolory ubrań oraz kojarzyć miejsca z dobrymi i złymi doświadczeniami.

Hale udojowe typu rybia ość, tandem czy karuzela są bardzo popularne, ponieważ krowy szybko się do nich przyzwyczajają. Umożliwiają one wydajny, bezpieczny i bezstresowy dój oraz zapewniają komfortowe środowisko pracy. Mogą być wyposażone w różny poziom automatyki. Niekiedy pojawia się jednak problem z podchodzeniem krów do stanowisk udojowych. Obsługa jest wtedy narażona na urazy podczas przepędzania zwierząt. Aby zminimalizować to ryzyko, podłoga w hali udojowej powinna być wykonana z materiałów antypoślizgowych.

Schody do kanału udojowego powinny być wyposażone w poręcze lub barierki, a przestrzeń w kanale – wolna od zbędnych przedmiotów, które mogłyby stanowić przeszkodę, powodować potknięcia lub upadki. W oborach wolnostanowiskowych coraz częściej stosuje się roboty udojowe, które poprawiają dobrostan zwierząt, bezpieczeństwo pracowników, a także higienę pracy i doju.

Negatywnie na bezpieczeństwo pracy wpływają również warunki środowiskowe, takie jak:

• śliska nawierzchnia ciągów komunikacyjnych;
• zagrzybienie ścian i sufitów;
• niewłaściwa wymiana powietrza, w tym niesprawna wentylacja mechaniczna;
• złe oświetlenie;
• brak barierek zabezpieczających schody i rampy;
• nieprawidłowo zaprojektowana instalacja elektryczna, w tym fotowoltaiczna.

Podstawa to dobra wentylacja

Każda nowoczesna obora powinna być wyposażona w sprzęt, który spełnia rygorystyczne wymogi prawa krajowego oraz europejskiego. Taka inwestycja przekłada się na jakość pracy – jest ona bardziej efektywna, a jednocześnie bezpieczna dla ludzi i zwierząt, co ma odzwierciedlenie w wynikach produkcyjnych.

Przede wszystkim należy zadbać o prawidłową temperaturę (do 15°C) i wilgotność powietrza. Prócz wentylacji grawitacyjnej w oborach powinny znaleźć się nowoczesne wentylatory dużej wydajności. Umożliwiają one cyrkulację powietrza, zapobiegają gromadzeniu się wilgoci (a więc i grzybów oraz pleśni), ograniczają ryzyko stresu cieplnego, dostarczają świeże powietrze, usuwają nieprzyjemne zapachy i szkodliwe substancje, a także zmniejszają aktywność owadów przenoszących choroby i wywołujących dodatkowy stres.

Wygodne legowisko

W oborze nie może zabraknąć podstawowych elementów wyposażenia, takich jak stół paszowy, poidła czy kojce. Hodowla bydła wymaga jednak przede wszystkim inwestycji w wygodne, czyste i suche legowiska, które mają ogromny wpływ na zdrowie bydła.

Krowy mleczne mogą spędzać w legowisku nawet do dwunastu godzin dziennie, a niewygodna przestrzeń może znacząco obniżyć wydajność produkcji mleka. Sprawdzonym rozwiązaniem są legowiska głębokie, gdzie wykorzystywany jest piasek, sieczka słomy z wapnem lub separat.

W wielu przypadkach hodowcy stawiają na maty lub materace legowiskowe. Podłoże nie może być ani zbyt twarde, ani zbyt chłodne. Materiały te stanowią dobrą warstwę izolującą, co pomaga w utrzymaniu odpowiedniej temperatury ciała i zapobiega utracie energii. Wygodne legowisko, jego odpowiednie wymiary i ulokowanie przegród zmniejszają ryzyko urazów podczas wchodzenia i wychodzenia. Ogromne znaczenie ma także próg, który musi wyraźnie oddzielać legowisko od korytarza spacerowego.

Uwaga na posadzkę

Kolejnym elementem niezbędnym w oborze jest system usuwania nieczystości. W ostatnim czasie wielu hodowców coraz częściej decyduje się na tzw. podłogi szczelinowe, które ułatwiają odprowadzenie gnojowicy do zbiornika pod oborą. Jest to rozwiązanie mało pracochłonne, ale może generować problemy z racicami, dlatego konieczna jest regularna kontrola ich stanu oraz profilaktyka w postaci kąpieli.

W przypadku posadzek pełnych największe ryzyko wiąże się z poślizgnięciem się zwierząt oraz pracą zgarniaczy do gnojowicy. Zagadnieniom tym należałoby poświęcić oddzielny artykuł, ale warto nadmienić, że ogromne znaczenie ma dopasowanie urządzenia do szerokości korytarza spacerowego oraz cykliczność i tempo pracy. Celem jest zapewnienie możliwie bezpiecznego i czystego środowiska bytowania krów.

Wszystkie zastosowane rozwiązania techniczne i materiały budowlane powinny spełniać określone wymogi techniczne i cechować się odpornością na agresywne środowisko panujące w oborze. Ich niewłaściwy dobór znacząco zwiększa ryzyko wystąpienia niebezpiecznych sytuacji ze względu na niestabilne poruszanie się bydła.

Wrota i oświetlenie

Z punktu widzenia ryzyka wypadków ważnym aspektem jest odpowiednie zaprojektowanie i wybór drzwi do obory. Najczęściej bramy wykonywane są z blachy trapezowej, która spełnia swoją funkcję i zabezpiecza zwierzęta przed nadmiernym ruchem powietrza. W przypadku obór o ograniczonej przestrzeni zaleca się zastosowanie drzwi przesuwnych, które można wyposażyć w mechanizmy automatyczne, takie jak zdalne sterowanie czy czujniki ruchu. Drzwi przesuwne zajmują stosunkowo mało miejsca.

Warto też wspomnieć o klasycznych drzwiach skrzydłowych – są tanie, łatwe w montażu i obsłudze. Do wypadków w obrębie bram może dojść w przypadku zepsucia się mechanizmu lub niedostatecznego otwarcia, co może spowodować urazy u operatora i uszkodzenia w obrębie maszyn (ciągnika, wozu paszowego).

Niezwykle istotne jest również odpowiednie oświetlenie. Właściwie dobrane źródła światła nie tylko poprawiają komfort i zdrowie zwierząt, ale także wpływają na efektywność produkcji. Lampy hermetyczne są niezbędne – dzięki szczelnej obudowie chronią źródło światła przed wilgocią, kurzem i czynnikami środowiskowymi. Są także odporne na uszkodzenia mechaniczne i łatwe w montażu oraz utrzymaniu.

Zaleca się także stosowanie lamp owadobójczych, które wykorzystując światło ultrafioletowe, przyciągają owady i je neutralizują. To skuteczne narzędzie do redukcji populacji owadów w oborze, szczególnie ze względu na ryzyko przenoszenia patogenów powodujących straty w produkcji mleka. 

Bezpieczna obora – najważniejsze elementy

Bezpieczna obora powinna się charakteryzować:

• umiejętną obsługą i organizacją pracy w oborze;
• dobrymi warunkami bytowania zwierząt;
• utrzymywaniem czystości w budynkach i obejściu gospodarstwa;
• bezpiecznym budynkiem i pomieszczeniami inwentarskimi, które są wyposażone w nowoczesny osprzęt;
• właściwym użytkowaniem maszyn i urządzeń, tj. zgodnie z zasadami bezpieczeństwa,
• właściwą opieką weterynaryjną, ograniczającą problemy zdrowotne u krów i ryzyko chorób odzwierzęcych stanowiących zagrożenie dla ludzi.

Reklama