Jak optymalnie zarządzać wysokością runi? Klucz do wysokich plonów i zdrowego stada

Właściwa wysokość koszenia i wypasu użytków zielonych to jeden z najważniejszych, a zarazem najprostszych czynników decydujących o wartości paszowej zielonki oraz zdolności regeneracyjnej roślin. Monitorowanie stanu runi w trakcie sezonu oraz odpowiednie przygotowanie pastwiska do zimowania bezpośrednio przekładają się na zdrowotność darni, a w konsekwencji na efektywność ekonomiczną produkcji mleka i żywca wołowego.

Prof. Piotr J. Domański

• Optymalna wysokość wypasu. Zwierzęta najlepiej wykorzystują zielonkę przy wysokości runi 15 cm (dominacja życicy trwałej lub wiechliny łąkowej) lub 18–20 cm (przy przewadze kupkówki pospolitej), a po wypasie należy pozostawić ścierń o wysokości co najmniej 7–8 cm.

• Ochrona węzłów krzewienia. Koszenie (szczególnie jesienne) powinno być wykonywane na wysokości minimum 5–6 cm , a na łąkach z przewagą traw wysokich i bobowatych – nie mniej niż 7 cm, co zapobiega niszczeniu bazy regeneracyjnej roślin i przesychaniu gleby.

• Zimowanie pod kontrolą. Ostatni pokos chroni darń przed zimą – pozostawienie runi wyższej niż 10 cm zwiększa ryzyko porażenia chorobami grzybowymi pod śniegiem oraz ułatwia bytowanie szkodnikom, np. nornikom.

Wysokość runi a efektywność wypasu

Dobre wykorzystanie zielonki przez zwierzęta uzyskuje się już przy wysokości runi około 15 cm, gdy dominują życica trwała lub wiechlina łąkowa. W przypadku większego udziału kupkówki pospolitej optymalna wysokość wynosi 18–20 cm. W tym stadium rośliny są najchętniej pobierane przez zwierzęta, a zawarte w nich składniki pokarmowe cechują się wysoką strawnością i dobrą przyswajalnością.

Po zakończeniu wypasu ruń nie powinna być nadmiernie skrócona ani zbyt wyrównana – zaleca się pozostawienie wysokości co najmniej 7–8 cm, co sprzyja szybkiemu odrastaniu i utrzymaniu dobrego składu botanicznego pastwiska.

Tempo przyrostu suchej masy na użytkach zielonych w ciągu sezonu wegetacyjnego jest nierównomierne. Najbardziej intensywny wzrost przypada na późną wiosnę, natomiast najsłabszy obserwuje się na przełomie lata i jesieni (tab. 3). Dynamika przyrastania runi zależy nie tylko od warunków siedliskowych, ale również od poziomu nawożenia, dostępności wody oraz składu botanicznego – szczególnie istotny jest udział wartościowych gatunków traw i roślin bobowatych.

Mniej zielonki jesienią

W systemie trójkośnym trzeci pokos zbiera się najczęściej we wrześniu, a jego termin zależy przede wszystkim od przebiegu pogody oraz poziomu nawożenia. Stanowi on zwykle około 20% rocznego plonu zielonki. Aby zachować wysoką wartość paszową i zapewnić dobrą regenerację runi, zbiór powinien być wykonany w fazie intensywnego wzrostu roślin.

Duże znaczenie ma wysokość koszenia. Ścierń po skoszeniu powinna pozostać zielona, ponieważ zbyt niskie koszenie (poniżej 5–6 cm) usuwa dolne części źdźbeł zawierające materiały zapasowe niezbędne do odrastania roślin. Może to prowadzić do uszkodzenia węzłów krzewienia traw, ograniczenia tworzenia nowych pędów oraz osłabienia zdolności regeneracyjnych roślin. Dodatkowo zwiększa się odsłonięcie gleby, co sprzyja jej przesychaniu. Na łąkach z przewagą traw wysokich oraz bobowatych zaleca się koszenie na wysokości nie mniejszej niż 7 cm.

Jesienią trawy intensywnie się krzewią, a liczba nowo powstających pędów może sięgać 3,5 tys. na m², co stanowi wyraźny wzrost w porównaniu z latem. Chłodne, ale słoneczne warunki sprzyjają gromadzeniu węglowodanów zapasowych, głównie fruktanów. Pędy wytworzone jesienią zimują i w kolejnym sezonie stanowią podstawę wiosennego plonu. Substancje zapasowe magazynowane są przede wszystkim w skróconych międzywęźlach i źdźbłach, a u traw rozłogowych także w rozłogach. W sprzyjających warunkach możliwe jest uzyskanie czwartego pokosu, choć zdarza się to rzadziej i zależy przede wszystkim od wilgotności gleby oraz przebiegu temperatur. Ewentualny czwarty zbiór wykonuje się przy wysokości runi 20–25 cm.

Ostatni pokos

Ostatni pokos odgrywa kluczową rolę w przygotowaniu runi do zimowania. Jego plon jest zazwyczaj około dwukrotnie niższy niż pierwszego, a jakość może być słabsza ze względu na obecność starszych, zaschniętych pędów. Mimo to zielonka dobrze nadaje się do zakiszania dzięki stosunkowo wysokiej zawartości cukrów. Zbiór powinien być przeprowadzony przy użyciu ostrych narzędzi tnących – pozwala to ograniczyć uszkodzenia tkanek roślin i zmniejsza ryzyko infekcji chorobowych.

Nie należy pozostawiać zbyt wysokiej runi (powyżej 10 cm), ponieważ zwiększa to ryzyko uszkodzeń zimowych. Zamarznięte i obumarłe rośliny mogą pogarszać stan murawy, sprzyjając rozwojowi chorób grzybowych, zwłaszcza przy długotrwałym zaleganiu pokrywy śnieżnej. Dodatkowo gęsta, przerośnięta ruń stwarza dogodne warunki dla szkodników, takich jak norniki. W efekcie, jeśli rośliny nie zregenerują się prawidłowo, straty plonu w kolejnym roku mogą być znaczne.