Wyniki grudniowej wyceny wartości hodowlanej buhajów HF

TEKST: dr Tomasz Krychowski, dr Agnieszka Nowosielska, PFHBiPM

Trzecia ocena wartości hodowlanej buhajów publikowana w 2016 roku została zrealizowana w miesiącu grudniu. Jest to zarazem już ósma z kolei ocena wartości hodowlanej buhajów ocenionych na podstawie ich genomu.

Realizując tę ocenę, w końcu wykorzystano bazę referencyjną, udostępnioną Polsce przez EuroGenomics już po ocenie sierpniowej w 2014 roku. Trudno jest zrozumieć tak duże opóźnienie, ponieważ poszerzenie populacji referencyjnej wpływa na większą precyzję wyników szacowanych wartości hodowlanych zwierząt. Baza ta zawiera bowiem ponad 30 000 buhajów w stosunku do ponad 3000, które są w polskiej bazie referencyjnej.

Ocena 2016/3 – zarówno konwencjonalna, jak i na podstawie genomu – dotyczy ponad 1257 buhajów zarejestrowanych w systemie teleinformatycznym SYMLEK i wpisanych do polskich ksiąg hodowlanych. Buhaje uczestniczące w ocenie wartości hodowlanej należą do czterech firm inseminacyjnych realizujących programy oceny i selekcji buhajów w Polsce. Ponadto 499 buhajów w chwili publikacji oceny było tzw. inną własnością, głównie hodowców, i zostało poddanych genomowej ocenie wartości hodowlanej na potrzeby realizacji tych programów.

Należy zauważyć, że w Polsce liczba buhajów z oceną wartości hodowlanej na podstawie genomu jest bardzo niska w stosunku do innych krajów, mających podobną populację bydła holsztyńskiego, takich jak Francja – ponad 10 000 samców genomowych, i Niemcy – ponad 20 000 samców genomowych rocznie. Ta różnica w liczbie genomowanych buhajów ma duży wpływ na presję selekcyjną, a co za tym idzie – na postęp hodowlany ścieżką samców.

W niniejszym artykule będziemy analizować wartości hodowlane buhajów wycenionych konwencjonalnie i na podstawie genomu, podobnie jak to uczyniliśmy po wcześniejszych ocenach. Jednakże w związku z tym, że w aktualnej ocenie w porównaniu do poprzedniej wystąpiły duże zmiany w wynikach wartości hodowlanej buhajów, analiza tych zmian będzie tematem odrębnego artykułu.

Przewaga średniej wartości hodowlanej buhajów ocenionych genomowo w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie
W analizie tej porównujemy średnią wartość hodowlaną:
• całej populacji buhajów genomowych (1257) z całą populacją buhajów konwencjonalnych (1257) sklasyfikowanych według indeksu PF (wykres 1);

Wykres 1. Porównanie średnich wartości hodowlanych buhajów wycenionych na podstawie genomu i konwencjonalnie w sezonie 2016/3

• subpopulacji 100 najlepszych według indeksu PF buhajów genomowych i konwencjonalnych, co powinno stanowić wystarczającą liczbę buhajów użytkowanych w praktyce (wykres 2);

Wykres 2. Porównanie średnich wartości hodowlanych 100 najlepszych buhajów ocenionych na podstawie genomu i ocenionych konwencjonalnie w sezonie 2016/3


• subpopulacji 10 najlepszych buhajów genomowych i konwencjonalnych stanowiących ścisłą elitę (wykres 3).

Wykres 3. Porównanie średnich wartości hodowlanych 10 najlepszych buhajów ocenionych na podstawie genomu i ocenionych konwencjonalnie w sezonie 2016/3


Rozpatrując średnią wartość hodowlaną buhajów wyrażoną indeksem PF, będącym głównym kryterium selekcji w Polsce, należy stwierdzić, że analiza tych trzech populacji daje, podobnie jak w poprzednich ocenach, dużą przewagę buhajom ocenionym genomowo w porównaniu do buhajów ocenionych konwencjonalnie. Różnica ta kształtuje się na poziomie od +9 (wszystkie buhaje) do +14 jednostek PF (100 najlepszych buhajów) i jest mniejsza w porównaniu do poprzedniego sezonu 2016/2, kiedy to dla wszystkich trzech grup wynosiła +17 jednostek PF.
Jeśli chodzi o indeksy dotyczące innych ważnych cech, jak produkcja, pokrój, płodność, komórki somatyczne i długowieczność, buhaje genomowe mają również średnią wartość hodowlaną wyższą od buhajów konwencjonalnych. Największe przewagi są w podindeksach pokroju i stanowią +13 do +17 jednostek. W przypadku komórek somatycznych różnice wynoszą od +2 do +9 jednostek, długowieczności – od +1 do +10 jednostek, a dla podindeków produkcji – od +1 do +5 jednostek.

W aktualnej ocenie buhaje genomowe w stosunku do buhajów ocenionych konwencjonalnie mają również średnio o +2 do +11 jednostek wyższy podindeks płodności. Natomiast w poprzednich sezonach oceny buhaje ocenione konwencjonalnie miały parametry płodności wyższe lub na zbliżonym poziomie. Jest to duża zmiana, która wymaga wytłumaczenia.

Wyraźnie wyższa wartość hodowlana buhajów urodzonych w latach 2015 i 2016
Porównując poziomy wartości hodowlanych buhajów wg roku ich urodzenia, możemy stwierdzić, że im młodsza generacja rozpłodników, tym większy niesie za sobą potencjał genetyczny (tabela 1). Jednak dużo szybszy postęp jest wśród najmłodszych buhajów ocenionych na podstawie ich
genomu w porównaniu do buhajów ocenionych konwencjonalnie.

Tabela 1. Średnie wartości hodowlane buhajów według roku urodzenia *buhaje genomowe/konwencjonalne

Objaśnienie skrótów użytych na wykresach i w tabelach
PF – indeks selekcyjny Produkcja i Funkcjonalność
PPR – podindeks produkcyjny
PPO – podindeks pokrojowy
PPL – podindeks płodności
KS – WH dla zawartości komórek somatycznych
DLUG – WH dla długowieczności

Różnice zarówno pomiędzy średnim indeksem selekcyjnym PF, jak i poszczególnymi jego składowymi (PPR, PPO, PPL, KS, DLUG) między rocznikami 2011 i 2014 są stosunkowo niewielkie (pomiędzy -2 a +6 jednostek, w zależności od cechy). Za to buhaje urodzone w latach 2015 i 2016 mają wyraźnie wyższą wartość hodowlaną w porównaniu do buhajów urodzonych w latach wcześniejszych. W przypadku indeksu selekcyjnego różnica wynosi od +5 jednostek PF, gdy porównamy rocznik 2015 do 2014 (+4,4%), do +18 jednostek PF, gdy porównamy roczniki 2016 i 2011 (+16,4%). Rozpłodniki urodzone w ciągu dwóch ostatnich lat w porównaniu do starszych buhajów mają również znacznie wyższe wartości dla: podindeksu produkcyjnego (+4 do +15 jednostek), podindeksu pokroju (+2 do +12 jednostek), podindeksu płodności (+1 do +4 jednostek), wartości hodowlanej dla komórek somatycznych (+1 do +9 jednostek) i wartości hodowlanej dla długowieczności (0 do +7).

Postęp, jaki niosą buhaje ocenione tylko na podstawie użytkowości córek, jest dużo wolniejszy, co doskonale widać, gdy analizujemy ich wartość genetyczną w zależności od roku urodzenia buhajów. Buhaje urodzone do 2009 nie różnią się znacząco. Dopiero możliwość ich selekcji na podstawie genomowej oceny spowodowała, że z roku na rok buhaje proponowane do inseminacji samic są coraz bardziej wartościowe.