20 lat oceny wartości użytkowej bydła. Wzrost wydajności i rosnące zaufanie

Prawdziwa przepaść – tak w skrócie można opisać różnicę między dzisiejszą hodowlą krów mlecznych a tą sprzed 20 lat. Hodowcy bydła i producenci mleka obchodzą jubileuszu 20-lecia oceny wartości użytkowej bydła prowadzonej przez Polską Federację Hodowców Bydła i Producentów Mleka.

Rafał Morawski

• Przełomowy jubileusz polskiego mleczarstwa. Mijają dokładnie dwie dekady od historycznego momentu uspołecznienia krajowej hodowli i przejęcia oceny wartości użytkowej bydła przez samych hodowców zrzeszonych w PFHBiPM.

• Skokowy wzrost produkcyjności. Przez ostatnich 20 lat przeciętna wydajność krowy objętej kontrolą wzrosła o ponad 3 tysiące kilogramów mleka, udowadniając ogromny postęp technologiczny i genetyczny w stadach.

• Rosnące zaufanie do oceny. Polska Federacja systematycznie zwiększa zasięg swoich działań – obecnie pod jej nadzorem znajduje się już 41% krajowego pogłowia krów mlecznych, co przekłada się na blisko 800 tysięcy sztuk objętych profesjonalną kontrolą.

– Po wielu latach starań uspołecznienie polskiej hodowli bydła mlecznego stało się faktem – informowało w 8/2006 r. wydaniu czasopismo „Chów Bydła”.

Jak można było przeczytać na jego łamach: „Nad uspołecznieniem polskich hodowli pracowało liczne grono zasłużonych działaczy związków hodowców i osób wspierających tę inicjatywę”. Do przejęcia zadań związanych z prowadzeniem oceny użytkowości bydła mlecznego wraz z laboratoriami i systemem informatycznym doszło dokładnie 1 lipca 2006 r. podczas II Ogólnopolskiej Wystawy Zwierząt Hodowlanych w Minikowie (woj. kujawsko-pomorskie), zgodnie z decyzją ówczesnego szefa resortu rolnictwa.

Zmiany w strukturze krów

W roku przejęcia zadań z zakresu OWUB oceniana przez PFHBiPM populacja zwierząt stanowiła 20% krajowego pogłowia krów mlecznych ogółem. Cztery lata później skala oceny wzrosła do 24% pogłowia, podczas gdy w 2015 r. i 2020 r. udział krów ocenianych w krajowym pogłowiu krów mlecznych ogółem wyniósł odpowiednio 35,60% i 37%.

Tymczasem w 2025 r. oceną bydła mlecznego PFHBiPM objętych było w naszym kraju przeciętnie 792 tys. krów. Udział krów ocenianych w pogłowiu krów mlecznych ogółem wyniósł 41%, co oznacza wzrost o 1% w stosunku do 2024 r. (stan na grudzień 2025 r.).

Wydajność mleczna zwierząt

Najważniejszym czynnikiem, który decyduje o wzroście skali produkcji mleka w Polsce, jest poprawa wydajności mlecznej krów. Przeciętna oceniana krowa w 2025 r. dała 9860 kg mleka, a więc 249 kg więcej niż w 2024 r. Postęp, który obserwowaliśmy przez minione 20 lat jest ogromny, bo przeciętna krowa pod oceną wartości użytkowej wyprodukowała w 2006 r. średnio o 3196 kg mleka mniej (średnia wydajność krów wynosiła 6 664 kg mleka od krowy, wg PFHBiPM; tab. 1.). Warto dodać, że różnica średniej wydajności w stadach pod oceną i nieocenianych zwiększyła się z 2831 kg mleka w 2006 r. do 3032 kg mleka w 2025 r.

Można więc wysunąć wniosek, że udział w ocenie użytkowości mlecznej jest ważnym czynnikiem zwiększającym wydajność mleka krów. Kluczem do sukcesu jest m.in. rosnąca suma kilogramów tłuszczu i białka, która wskazuje na poprawę efektywności produkcji mleka w ocenianej populacji.

Tabela. Przeciętne wyniki w zakresie wydajności mlecznej krów pod oceną (wg danych PFHBiPM).

	2006 r.	2010 r.	2015 r.	2025 r.
wydajność (kg mleka)	6 664	6 980	7 771	9 860
tłuszcz (kg)	279	292	318	401
białko (kg)	221	234	261	338
liczba krów	520 666	598 402	753 613	791 603