Dominacja rasy phf i wzrost wydajności przy skracającym się okresie użytkowania

Pomimo wyzwań strukturalnych i rosnących kosztów produkcji, polska hodowla bydła mlecznego stawia na intensyfikację. Najnowsze dane wskazują na postępującą koncentrację pogłowia wokół rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej (phf) odmiany HO oraz imponujący skok wydajności jednostkowej, który odbywa się jednak kosztem długości życia krów w stadzie.

Marcin Jajor, Jan Hereditas

• Rekordowa dominacja i koncentracja rasy phf (HO). Rasa ta stanowi już 86,8% wszystkich krów pod oceną, a jej pogłowie wzrosło o ponad 4 tys. sztuk w ciągu roku, mimo jednoczesnego spadku liczby obór.

• Skokowy wzrost wydajności na przestrzeni dekady. Przeciętna wydajność rasy phf (HO) wzrosła w ciągu ostatnich 10 lat o blisko 22% (2213 kg mleka, osiągając w 2025 r. poziom 10 163 kg.

• Efektywność kontra długowieczność. Choć krowy produkują w ciągu życia więcej mleka niż rok wcześniej, czas ich użytkowania systematycznie maleje – w 2025 r. wyniósł średnio 2,91 roku dla rasy phf (HO) wobec 3,11 roku w 2015 r.

Najliczniejsza rasa krów

Przedstawicielki rasy phf HO stanowią 86,8% (w 2024 r. 86,3%) wszystkich ocenianych krów. Większy udział to efekt wzrostu pogłowia tych zwierząt, tj. w ciągu roku o nieco ponad 4 tys. szt. (w poprzednim roku ich pogłowie spadło o 10,7 tys. sztuk, a w odniesieniu do 2015 r. liczba przedstawicielek rasy phf odmiany HO wzrosła o 37,4 tys. szt.).

Łącznie w 2025 r. oceniono ok. 686,9 tys. krów rasy phf (HO) w ok. 15,3 tys. obór. Podobnie jak w poprzednim roku widoczny był niewielki trend spadkowy w przypadku liczby obór z tymi zwierzętami. To po części efekt narastającego problemu braku sukcesji gospodarstw mlecznych i nieustannie rosnących kosztów produkcji. Z drugiej jednak strony obserwujemy coraz większą koncentrację hodowli, która wiąże się ze wspomnianym wzrostem pogłowia krów rasy phf HO pod oceną.

Krowy rasy phf (HO) wyprodukowały w 2025 r. przeciętnie 10 163 mleka o średniej zawartości tłuszczu 4,05% i białka 3,55%, poprawiając zeszłoroczny wynik o 233 kg mleka.

Warto uzupełnić, że wydajność omawianej rasy w stadach pod oceną w ciągu 10 lat poprawiła się o bagatela 2213 kg mleka.

Spadek pogłowia widoczny był w przypadku większości ras krów znajdujących się pod oceną. W największym zakresie objął przedstawicielki krzyżówek bez ras mięsnych (o 2953 szt. do 47,4 tys. szt.), pfh odmiany czerwono-białej (o 540 szt. do 26,7 tys. szt.) oraz rasy polska czerwona (o 491 szt. do 2,6 tys. szk.). Wzrosło natomiast pogłowie krów „innych ras”, do których wliczane są krzyżówki z rasami mięsnymi (o 248 szt. do 5,9 tys. szt.), a także w niewielkim stopniu przedstawicielek rasy białogrzbietej (o 124 szt. do 1,2 tys. szt.), jersey (o 46 szt. do 1,1 tys. szt.) i brown swiss (o 2 szt. do 333 szt.).

Więcej mleka w krótszym czasie

Statystyczna krowa rasy phf (HO), ubyła w 2025 r., wyprodukowała w ciągu swojego życia 28 159 kg mleka (4,04% tłuszczu i 3,47% białka), a więc o 218 kg mleka więcej niż w 2024 r.

Niestety, jednocześnie doszło do nieznacznego skrócania okresu użytkowania krów. Ubyła w 2025 r. krowa była użytkowana średnio 2,91 roku, podczas gdy te w 2024 r. – 2,95 roku (ubyłe w 2015 r. krowy phf HO – 3,11 roku).

Jak wyglądają średnie wyniki ocenianych krów w obrębie pozostałych ras? Przeciętna ubyła w 2025 r. krowa dała w ciągu 2,95 roku 27 803 kg mleka (4,06% tłuszczu i 3,47% białka), podczas gdy ubyłe ze stada w 2024 r. przez 2,98 roku – 27 535 kg mleka (4,06% tłuszczu i 3,43% białka). Biorąc to pod uwagę, zwierzęta produkowały krócej, ale bardziej efektywnie, dając o 268 kg mleka więcej.

Dla porównania, odnosimy się do wyników sprzed 10 lat. Ubyła krowa w 2015 r. była użytkowana przez 3,12 roku i dała w tym czasie przeciętnie 22 722 kg mleka (4,14% tłuszczu i 3,35% białka). Należy uzupełnić, że łącznie w 2025 r. ubyło 241,3 tys. krów wobec 245,2 tys. w 2024 r. oraz prawie 205 tys. w 2015 r.