Co w sejmie piszczy 12/2025

W ostatnim czasie do Sejmu RP trafił pakiet kluczowych projektów ustawodawczych, które mają na celu gruntowną reformę i wzmocnienie polskiego rolnictwa. Inicjatywy te, wychodząc naprzeciw postulatom zgłaszanym od lat przez środowiska wiejskie, koncentrują się na ochronie ziemi rolnej przed spekulacją, wsparciu finansowym i inwestycyjnym, uproszczeniu procedur administracyjnych oraz – po raz pierwszy w Polsce – na powołaniu instytucji stojącej na straży praw rolników. Prace legislacyjne obejmują tak fundamentalne kwestie, jak długofalowa ochrona Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, dostosowanie prawa do wyzwań unijnych i globalnych, a także wzmocnienie konstytucyjnych podstaw ustroju rolnego. Poniżej przedstawiamy szczegółowe omówienie każdego z tych projektów.

 Michał Korytko

Druk nr 1632: Ochrona polskiego rolnictwa i ziemi rolnej – zmiana ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz ustawy o Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa
Projekt ten, będący inicjatywą Prezydenta RP realizującą postulaty „Planu dla polskiej wsi”, ma na celu wzmocnienie ochrony gospodarstw rodzinnych, polskiej ziemi rolnej oraz bezpieczeństwa żywnościowego w kontekście wyzwań gospodarczych i zagrożeń związanych z napływem produktów rolnych spoza Unii Europejskiej. Jego znaczenie wykracza daleko poza zwykłą nowelizację, dotykając filozofii i kierunków polityki rolnej państwa.

Kluczowe elementy projektu obejmują:
⇢ Nowe brzmienie preambuły ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego
Projekt dokonuje fundamentalnej zmiany w preambule ustawy, która powszechnie uważana jest za „konstytucję polskiego rolnictwa”. Nowe, rozbudowane brzmienie ma charakter programowy i ma nadawać kierunek interpretacji całej ustawy oraz aktów z nią powiązanych. W miejsce dotychczasowych ogólników preambuła wprost wskazuje na konkretne wyzwania i cele. Podkreśla się w niej poczucie szczególnej odpowiedzialności za przyszłość rolnictwa i bezpieczeństwo żywnościowe obywateli. W sposób bezprecedensowy reaguje na zagrożenia zewnętrzne, wskazując na „pogłębiające się trudności gospodarcze w Europie oraz rosnące zagrożenia płynące z napływu produktów rolnych spoza granic Unii Europejskiej”, z wyraźnym odniesieniem do potencjalnych skutków umowy handlowej UE–Mercosur. Projektowana preambuła wyraża przekonanie, że polskie rolnictwo oparte na gospodarstwach rodzinnych wymaga dziś realnej ochrony i wsparcia. Najistotniejszym przesłaniem jest uznanie obrony krajowej produkcji rolnej za fundament niezależności, bezpieczeństwa i dobrobytu Rzeczypospolitej Polskiej. Zmiana ta ma zapewnić, że stosowanie przepisów ustawy będzie w większym stopniu służyć ochronie polskich rolników przed nieuczciwą konkurencją i niższymi standardami jakościowymi obowiązującymi poza UE, a organy administracji będą zobowiązane do prowadzenia polityki aktywnie broniącej narodowego interesu w sferze rolnictwa.
⇢ Przedłużenie zakazu sprzedaży ziemi z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa
Drugim filarem projektu jest przedłużenie o kolejne 10 lat (łącznie na 20 lat od wejścia w życie ustawy w 2016 r.) wstrzymania sprzedaży nieruchomości rolnych należących do Skarbu Państwa. Jest to kontynuacja polityki zapoczątkowanej ustawą z 2016 r., której celem było powstrzymanie spekulacyjnego wykupu ziemi i gwałtownego wzrostu jej cen. Jak wskazano w uzasadnieniu, założony cel został w znacznym stopniu osiągnięty, jednakże aby zabezpieczyć długoterminowe interesy państwa, konieczne jest utrzymanie tego mechanizmu. Celem tej kontynuacji jest:

• Zapobieganie spekulacjom i utrzymanie stabilności na rynku ziemi rolnej.
• Utrwalenie struktury agrarnej opartej na gospodarstwach rodzinnych poprzez utrzymanie gruntów rolnych w rękach polskich rolników, co jest zgodne z art. 23 Konstytucji RP.
• Zabezpieczenie strategicznego interesu narodowego, jakim jest ochrona ograniczonych i niepomnażalnych zasobów gruntów rolnych oraz utrzymanie zdolności produkcyjnych dla bezpieczeństwa żywnościowego kraju.

Projekt wyraźnie podkreśla, że grunty rolne są niezbędnym środkiem produkcji, a ich ochrona to elementarne zobowiązanie państwa wobec obywateli.

Wejście w życie: Ustawa ma wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia, z tym że przepisy przedłużające zakaz sprzedaży (art. 2) zaczną obowiązywać z dniem 30 kwietnia 2026 r., czyli w momencie wygaśnięcia obecnego, 10-letniego moratorium.

Druk nr 1732: Wydłużenie terminu wydatkowania nadwyżki środków KOWR
Projekt dotyczy zmiany ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa i ma na celu doprecyzowanie oraz wydłużenie terminu na wydatkowanie określonej nadwyżki finansowej zgromadzonej przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR). Jest to inicjatywa o charakterze technicznym, ale o istotnych konsekwencjach dla realizacji inwestycji w sektorze rolnym.

Kluczowe elementy projektu:

• Wydłużenie terminu: Projekt wyraźnie określa, że kwota 500 mln zł z nadwyżki środków KOWR ustalonej na dzień 31 grudnia 2021 r., która na mocy wcześniejszych przepisów nie została wpłacona do budżetu państwa, może być wydatkowana w terminie do 31 grudnia 2027 r. Obecne przepisy nie precyzowały jasno terminu, co rodziło wątpliwości prawne co do dalszego dysponowania tymi środkami, zwłaszcza w przypadku ewentualnego zwrotu kwoty po nieudanej transakcji (np. unieważnieniu uchwały o podwyższeniu kapitału spółki).
• Przeznaczenie środków: Środki te są prawnie przeznaczone na konkretne, strategiczne cele inwestycyjne i wspierające rolników, w tym:

1. Udzielanie pożyczek rolnikom na zakup środków do produkcji (nawozów, środków ochrony roślin) lub na skup, przechowywanie i przetwarzanie produktów rolnych.
2. Obejmowanie lub nabywanie akcji lub udziałów w spółkach handlowych oraz nabywanie nieruchomości lub przedsiębiorstw na własność Skarbu Państwa.
3. Poprawę struktury obszarowej gospodarstw rolnych poprzez nabywanie ziemi.

• Cel regulacji: Wydłużenie terminu ma zapewnić niezbędną elastyczność i czas na realizację złożonych, wieloletnich inwestycji i procesów, które są elementem długofalowej polityki rolnej państwa. Jak wskazano w uzasadnieniu, specyfika obejmowania udziałów w spółkach czy realizacji długofalowych programów wsparcia wymaga kilkuletniej perspektywy. Regulacja ma zapobiec sytuacji, w której środki musiałyby być zwrócone do budżetu z powodu formalnych ograniczeń czasowych, uniemożliwiając finalizację rozpoczętych projektów.
  Wejście w życie: Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Druk nr 1604: Uproszczenie przepisów dotyczących produktów biobójczych
Projekt ustawy o zmianie ustawy o produktach biobójczych ma na celu przede wszystkim dostosowanie polskiego prawa do regulacji unijnych, redukcję zbędnych obciążeń administracyjnych dla przedsiębiorców oraz zwiększenie elastyczności systemu w sytuacjach nagłych zagrożeń dla zdrowia publicznego. Jest to przykład legislacji dostosowawczej i deregulacyjnej.

Kluczowe zmiany, jakie wprowadza projekt:

• Redukcja obciążeń administracyjnych: Zniesiony zostaje obowiązek dołączania do wniosków o pozwolenie na obrót niektórych dokumentów, które są już wymagane i oceniane na mocy innych, bezpośrednio stosowanych przepisów unijnych (w szczególności rozporządzenia CLP dotyczącego klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin). Chodzi głównie o kartę charakterystyki. Ma to zapobiec powielaniu informacji i uprościć procedurę dla wnioskodawców. Jednocześnie, po zakończeniu unijnego programu przeglądu substancji czynnych (planowane na 2030 r.), prezes URPL będzie mógł żądać karty charakterystyki w uzasadnionych przypadkach.
• Szybsza ścieżka rejestracji w sytuacjach kryzysowych: Wprowadzona zostaje możliwość ubiegania się o pozwolenie w uproszczonym trybie, wzorowanym na art. 55 rozporządzenia 528/2012, w przypadku wystąpienia zagrożenia dla zdrowia publicznego, którego nie można powstrzymać innymi środkami. Jest to bezpośrednia reakcja na doświadczenia z czasów pandemii COVID-19, gdy brakowało środków do dezynfekcji, a standardowe procedury rejestracji były zbyt czasochłonne. W takim przypadku wymagane będzie przedłożenie jedynie sprawozdań z badań potwierdzających skuteczność, bez konieczności spełniania wszystkich rygorystycznych wymogów.
• Doprecyzowanie procedur: Projekt precyzyjnie określa terminy i procedury związane ze zmianą, uchyleniem lub wygaszaniem pozwoleń. Określono, że okres na zużycie zapasów wycofywanego produktu nie może przekraczać 180 dni od dnia wycofania z rynku, z możliwością dodatkowych 180 dni na wykorzystanie istniejących zapasów, co zapewnia spójność z prawem unijnym i większą pewność prawną.
• Dostosowanie do programu przeglądu UE: Umożliwia się prezesowi URPL automatyczną, urzędową aktualizację terminów ważności pozwoleń w przypadku zmian w unijnym programie przeglądu substancji czynnych. Dotychczas konieczne były indywidualne wnioski przedsiębiorców, co wydłużało procedury. Zmiana ta ma charakter proprzedsiębiorczy.

Wejście w życie: Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Druk nr 1527: Powołanie Rzecznika Praw Rolników
Projekt ten zakłada utworzenie nowej, niezależnej instytucji stojącej na straży praw i słusznych interesów polskich rolników. Koncepcja jest wzorowana na skutecznie funkcjonującym od 2019 roku Rzeczniku Małych i Średnich Przedsiębiorców i ma na celu zniwelowanie asymetrii sił, z jaką rolnicy często spotykają się w relacjach z administracją publiczną i dużymi podmiotami gospodarczymi.

Kluczowe założenia projektu:

• Kto zostanie Rzecznikiem? Aby zapewnić silne powiązanie nowej instytucji z reprezentacją środowiska rolniczego, funkcję Rzecznika Praw Rolników z urzędu będzie pełnił prezes Krajowej Rady Izb Rolniczych. Rzecznika powołuje i odwołuje minister właściwy ds. rolnictwa w ciągu 7 dni od wyboru (lub odwołania) prezesa KRIR. Rzecznik będzie miał jednego zastępcę, również powoływanego spośród członków zarządu KRIR.
• Zadania i uprawnienia Rzecznika: Katalog uprawnień
  jest bardzo szeroki i ma dać Rzecznikowi realne na- rzędzia wpływu.
  Do jego głównych zadań będzie należało:
  ⇢ Opiniowanie projektów aktów prawnych dotyczących interesów rolników.
  ⇢ Podejmowanie interwencji w indywidualnych sprawach rolników, zarówno na ich wniosek, jak i z urzędu. Rzecznik będzie mógł badać, czy działanie lub zaniechanie organu administracji naruszyło prawa rolnika.
  ⇢ Reprezentacja przed sądami: Rzecznik będzie mógł brać udział w postępowaniach sądowych (cywilnych i administracyjnych) na prawach przysługujących prokuratorowi, wnosić skargę nadzwyczajną do Sądu Najwyższego oraz występować z wnioskami o podjęcie uchwał wyjaśniających rozbieżności w orzecznictwie.
  ⇢ Inicjowanie działań: Będzie mógł występować o podjęcie inicjatywy ustawodawczej, inicjować mediacje, a także zwracać uwagę organów kontroli na nieprawidłowości.
• Struktura i finansowanie: Rzecznik będzie wykonywał zadania przy pomocy Biura Rzecznika, które nie będzie jednostką sektora finansów publicznych. Przewidziano roczny limit wydatków na poziomie 9 mln zł w latach 2026–2035. Środki te mają pokryć koszty wynagrodzeń zespołu prawnego (planowane zatrudnienie radców prawnych lub adwokatów w każdym województwie oraz w centrali) oraz koszty funkcjonowania biura.

Wejście w życie: Ustawa ma wejść w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., co daje czas na jej wdrożenie. 

Reklama