Krowy przyszłości już dziś: jak innowacyjne i precyzyjne dane pomagają ograniczyć emisje gazów cieplarnianych w hodowli bydła.

Wyzwania klimatyczne związane z globalnym ociepleniem i coraz częstszym występowaniem ekstremalnych zjawisk pogodowych, takich jak upały czy susze, stanowią poważne zagrożenie dla systemów produkcji mleka, także w strefach klimatu umiarkowanego. Ich skutki są zarówno bezpośrednie (obniżenie wydajności mlecznej i zaburzenia płodności spowodowane stresem cieplnym) jak i pośrednie, obejmujące pogorszenie jakości pasz czy większe ryzyko rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych. W rezultacie prowadzą one do pogorszenia wyników ekonomicznych, szczególnie w przypadku stad o wysokiej wydajności (Gauly i Ammer, 2020).

Emisyjność w kontekście hodowli bydła mlecznego odnosi się do ilości gazów cieplarnianych (GHG), w tym przede wszystkim dwutlenku węgla (CO₂), metanu (CH₄) i podtlenku azotu (N₂O), powstających w procesach związanych z produkcją zwierzęcą, takich jak fermentacja jelitowa i zarządzanie obornikiem. Dwutlenek węglapowstaje głównie w procesie rozkładu materii organicznej w oborniku, zarówno w warunkach tlenowych, jak i beztlenowych. Na poziom emisji wpływają m.in. wiek zwierząt, sposób składowania obornika i warunki środowiskowe. Monitorowanie tych procesów pozwala określić faktyczny wpływ sektora hodowlanego na klimat oraz opracować strategie ograniczania emisji i poprawy efektywności środowiskowej w produkcji (Hanafiah i in., 2021).

Na poziomie globalnym bydło mleczne jako część sektora hodowlanego stanowi jedno z głównych źródeł emisji gazów cieplarnianych, odpowiadając łącznie za około 12-17% światowych emisji. Produkcja wołowiny i mleka generuje największy udział emisji w rolnictwie, głównie w postaci metanu uwalnianego w procesie fermentacji jelitowej. Szacuje się, że ograniczenie emisji metanu jelitowego o połowę w latach 2019-2039 mogłoby zapobiec ociepleniu odpowiadającemu aż 6,4 gigatonom CO₂-ewkwiwalentu, co podkreśla ogromny potencjał działań łagodzących w sektorze hodowli bydła (Blaustein-Rejto i Gambino, 2023).

Jak podaje KOBiZE (2024) w 2023 roku rolnictwo odpowiadało za 9,8% całkowitej emisji gazów cieplarnianych w Polsce, przy czym największy udział miały emisje metanu i podtlenku azotu. Głównymi źródłami były fermentacja jelitowa zwierząt (42,7%) oraz gleby rolnicze związane z nawożeniem azotowym (41,6%), co potwierdza kluczową rolę zarówno produkcji zwierzęcej, jak i praktyk nawozowych w bilansie emisji sektora.

W obliczu tych danych coraz większego znaczenia nabierają praktyczne rozwiązania ograniczające emisje na poziomie gospodarstwa. Dodatki paszowe stają się jednym
z najskuteczniejszych sposobów ograniczania emisji metanu w hodowli bydła. Ich działanie polega na hamowaniu mikroorganizmów odpowiedzialnych za wytwarzanie metanu w żwaczu lub na zmianie kierunku procesów trawiennych tak, aby powstawało mniej tego gazu. Najlepiej przebadanym i potwierdzonym w praktyce dodatkiem jest 3-NOP, który skutecznie ogranicza emisję już przy niewielkich dawkach. Bardzo dobre wyniki dają także ekstrakty z czerwonych alg Asparagopsis, mogące redukować emisje nawet o ponad 90%. Testowane są również inne naturalne związki, takie jak azotany, olejek czosnkowy czy chitozan, które wykazują duży potencjał, choć wymagają dalszych badań w warunkach gospodarskich (Hodge i in., 2024).

Oprócz zmian w żywieniu, ważnym kierunkiem ograniczenia emisji w hodowli bydła mlecznego jest także selekcja genetyczna, pozwalająca na długofalowe obniżenie śladu węglowego bez utraty wydajności produkcji. To jedno z najbardziej obiecujących i trwałych narzędzi redukcji emisji, które wiąże się z niewielkimi kosztami dla producentów. W Kanadzie opracowano Indeks GHG, który uwzględnia m.in. długość życia krów, wydajność paszy i tak zwaną wydajność metanową (zdolność do wytwarzania mniejszej ilości metanu). Zastosowanie tego indeksu może obniżyć emisję nawet o 168 kg CO₂ na krowę rocznie, co pokazuje, że ukierunkowana hodowla może realnie wspierać zrównoważony rozwój produkcji mleka (Richardson i in., 2025).

Coraz częściej jednak to dane i cyfryzacja stają się jednym z kluczowych narzędzi ograniczania emisji gazów cieplarnianych w hodowli bydła. Nowoczesne technologie, takie jak czujniki środowiskowe, systemy monitoringu żywienia, sztuczna inteligencja czy analiza danych w chmurze, pozwalają precyzyjnie zarządzać produkcją i lepiej wykorzystywać dostępne zasoby. Dzięki temu hodowcy mogą szybciej reagować na zmiany w kondycji zwierząt, optymalizować zużycie pasz i energii, a także ograniczać straty. Badania potwierdzają, że cyfryzacja przyczynia się do zmniejszenia intensywności emisji CO₂ poprzez poprawę efektywności produkcji i wspieranie innowacji technologicznych. W efekcie technologie cyfrowe stają się jednym z filarów nowoczesnej, niskoemisyjnej hodowli bydła mlecznego (He i in., 2025).

Praktycznym przykładem zastosowania tych rozwiązań jest działalność firmy OSI, która jako jedna z pierwszych w branży wdrożyła system monitorowania emisji oparty na danych. Cyfryzacja to dla nas nie przyszłość, lecz teraźniejszość nowoczesnej hodowli. Dlatego wdrożyliśmy kalkulator śladu węglowego Root Global, który umożliwia naszym hodowcom precyzyjne monitorowanie emisji i lepsze zrozumienie wpływu codziennych decyzji na klimat. Root jest niezwykle prosty w obsłudze i wymaga od rolników niewielkiej ilości czasu, który muszą poświęcić na wprowadzenie danych niezbędnych do wyliczenia śladu węglowego ich gospodarstw. Analiza danych pozwala określić rzeczywisty poziom emisji w gospodarstwach, wskazać kluczowe obszary – od żywienia po zarządzanie obornikiem – oraz opracować skuteczne strategie ich ograniczania. Narzędzie to wspiera producentów w podejmowaniu decyzji opartych na faktach i przybliża nas do celu, jakim jest zrównoważona, niskoemisyjna produkcja.

W OSI traktujemy zrównoważony rozwój jako fundament nowoczesnego biznesu. Współpracując z hodowcami, łączymy innowacje technologiczne z praktycznym doświadczeniem, aby tworzyć bardziej efektywny i odpowiedzialny system produkcji. Dzięki rozwiązaniom cyfrowym, nowoczesnym paszom i precyzyjnemu zarządzaniu emisjami, przekształcamy wyzwania klimatyczne w realną przewagę konkurencyjną – zarówno dla producentów, jak i dla całego sektora mleczarskiego.

BIBLIOGRAFIA
Blaustein-Rejto D., Gambino C. 2023. Livestock don’t contribute 14,5% of global greenhouse gas emissions. The Breakthrough Institute. Pozyskano z: https://thebreakthrough.org/issues/food-agriculture-environment/livestock-dont-contribute-14-5-of-global-greenhouse-gas-emissions?utm_source=chatgpt.com. Dostęp z dnia: 6.11.25.
Gauly M., Ammer S. 2020. Review: Challenges for dairy cow production systems arising from climate changes. Animal, 14:S1, 196-203.
Hanafiah M. M., Ibraheem A. J., Razman K. K. 2021. Emissions of carbon dioxide and methane from dairy cattle manure. IOP Conference Series: Earth and Environmental Science, 880, 012037.
He D., Deng X., Gao Y., Wang X. 2025. How does digitalization affect carbon emissions in animal husbandry? A new evidence from China. Resources, Conservation and Recycling, 214, 108040.
Hodge I., Quille P., O’Connell S. 2024. A review of potential feed additives intended for carbon footprint reduction through methane abatement in dairy cattle. Animals, 14(4), 568.
KOBiZE, 2024. Krajowy Raport Inwentaryzacyjny 2024. Inwentaryzacja emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych w Polsce dla lat 1988-2023.
Richardson C., Amer P., Post M., Oliveria T., Grant K., Crowley J., Quinton C., Miglior F., Fleming A., Baes C.F., Malchiodi F. 2025. Breeding for sustainability: Development of an index to reduce greenhouse gas in dairy cattle. Animal. The interntional journal of animal biosciences, 19(2), 101491.