Mastitis toruje drogę dla ketozy. Efekt domina w stadzie
Krowa dotknięta stanem zapalnym wymienia produkuje mniej mleka nie tylko dlatego, że jest chora, odczuwa ból czy gorączkę. Kluczową rolę odgrywa tu gospodarka energetyczna organizmu. Dogmat został zastąpiony nowymi poglądami.
Mira Wieczorek
- Dogmatem jest twierdzenie że ketoza wywołuje mastitis. Nowe poglądy naukowe wskazują, że jest odwrotnie. Zapalenie wymion powoduje ketozę.
- Prof. Zygmunt M. Kowalski wyjaśnił w szczegółach, jak gospodarka energetyczna krowy wpływa na jej zdrowotność.
- Bardzo istotna korelacja występuje także między mastitis a rozrodem. Problemy z wymieniem mogą pogarszać wyniki rozrodu.
W normalnych warunkach krowa przeznacza około 5–10% energii pobieranej z paszy na funkcjonowanie układu odpornościowego. Gdy jednak rozwija się stan zapalny, zapotrzebowanie to gwałtownie rośnie i może sięgać nawet 30–50%. Organizm zaczyna wykorzystywać glukozę przede wszystkim do walki z infekcją, a nie do produkcji mleka. W efekcie wydajność spada, a hodowca ponosi realne straty ekonomiczne – wyjaśnia prof. Kowalski.
Nawet tam, gdzie LKS wynosi 200 tys. kom/ml, około 6% ćwiartek jest zainfekowanych. A to daje około 400 kg mleka mniej od krowy w ciągu roku.
Mastitis a rozród
Mastitis ma również poważne konsekwencje długoterminowe. Choroba ta często prowadzi do brakowania krów ze stada. W przeszłości była jedną z głównych przyczyn eliminacji zwierząt z produkcji. Obecnie na pierwszym miejscu znajduje się rozród, jednak zapalenia wymienia nadal odgrywają bardzo dużą rolę. Co więcej, problemy z wymieniem mogą pośrednio pogarszać wyniki rozrodu. Związek pomiędzy mastitis a rozrodem wynika przede wszystkim z gospodarki energetycznej organizmu. Stan zapalny powoduje zwiększone zużycie glukozy, która jest niezbędna do funkcjonowania układu odpornościowego. Jeżeli energia ta zostaje wykorzystana do walki z infekcją, brakuje jej na procesy związane z reprodukcją – rozwój pęcherzyków jajnikowych, owulację czy utrzymanie prawidłowego cyklu płciowego. W efekcie krowy chore lub osłabione znacznie trudniej się zacielają.
W mechanizmie obronnym organizmu kluczową rolę odgrywają komórki odpornościowe, przede wszystkim neutrofile. Są one odpowiedzialne za rozpoznawanie i niszczenie patogenów. Proces ten polega na pochłanianiu bakterii, a następnie ich neutralizacji przy użyciu reaktywnych form tlenu, czyli tzw. wolnych rodników. Aby jednak neutrofile mogły skutecznie działać, potrzebują odpowiedniej ilości energii oraz właściwych warunków metabolicznych. Jeśli organizm jest osłabiony lub niedożywiony, reakcja obronna przebiega znacznie wolniej.
Co było pierwsze?
W ostatnich latach zmieniło się również spojrzenie na zależność między mastitis a ketozą. Dawniej uważano, że to ketoza prowadzi do osłabienia odporności i w konsekwencji do zapaleń wymienia. Obecnie coraz więcej badań wskazuje, że często jest odwrotnie. Stan zapalny powoduje ogromne zużycie glukozy, co prowadzi do niedoboru energii i pojawienia się ketozy. W jednym z doświadczeń wykazano, że krowa walcząca z infekcją może zużyć ilość glukozy odpowiadającą produkcji nawet około 30 kilogramów mleka.
Jak wspierać krowę żywieniowo?
W żywieniu krów ogromne znaczenie mają składniki wspierające funkcjonowanie układu odpornościowego. Jednym z najważniejszych jest witamina E. Chroni ona komórki organizmu przed stresem oksydacyjnym i wspiera działanie neutrofili. Największe zapotrzebowanie na tę witaminę występuje w okresie przejściowym, szczególnie w ostatnich trzech tygodniach przed porodem.
Nie mniej istotny jest również selen, który współpracuje z witaminą E w ochronie komórek przed uszkodzeniami oksydacyjnymi. Jednak w jego przypadku szczególnie ważne jest zachowanie właściwego poziomu, ponieważ nadmiar selenu może być toksyczny. Zalecane ilości są stosunkowo niewielkie i nie powinny być przekraczane.
Kolejnym ważnym pierwiastkiem jest cynk. Odpowiada on za prawidłowe funkcjonowanie skóry i błon śluzowych oraz bierze udział w procesach regeneracyjnych. W przypadku wymienia szczególne znaczenie ma jego rola w odbudowie keratyny w kanale strzykowym, która stanowi naturalną barierę chroniącą przed wnikaniem bakterii.
Nie można również pominąć znaczenia wapnia. Niedobór tego pierwiastka prowadzi do osłabienia mięśni, a w przypadku krów może powodować niewłaściwe zamykanie kanału strzykowego po doju. Otwarty kanał ułatwia wnikanie patogenów do wnętrza wymienia. Dodatkowo hipokalcemia pogarsza ogólną kondycję krowy i zmniejsza jej apetyt, co jeszcze bardziej pogłębia problemy metaboliczne.
