Co w Sejmie piszczy 2026/01

Sejm pracuje nad szerokim pakietem zmian prawnych, które w najbliższym czasie mogą znacząco wpłynąć na funkcjonowanie i konkurencyjność gospodarstw rolnych w Polsce. Dotyczą one fundamentalnych kwestii: zasad dostępu do unijnych dopłat, kontroli wykorzystania zasobów genetycznych, transparentności w zarządzaniu ziemią rolną Skarbu Państwa oraz etycznych standardów w obrocie gatunkami chronionymi.

tekst: Michał Korytko

Te nowe propozycje koncentrują się na następujących obszarach:

1. Zaostrzeniu kryteriów uznania za „rolnika aktywnego zawodowo”, które ma ukierunkować miliardowe dopłaty bezpośrednie wyłącznie na gospodarstwa faktycznie prowadzące działalność rolniczą.
2. Przedłużeniu limitu wydatków na kontrole użytkowników zasobów genetycznych, co utrwala system nadzoru obejmujący także hodowców i firmy nasienne.
3. Ustawowym umocowaniu Rad Społecznych przy KOWR, mającym zwiększyć transparentność i głos środowisk rolniczych w dystrybucji państwowej ziemi.

Poniżej przedstawiamy szczegółowe omówienie wszystkich kluczowych projektów z uwzględnieniem ich praktycznych skutków dla hodowców bydła mlecznego.

Druk nr 2028: Przedłużenie finansowania kontroli dostępu do zasobów genetycznych – wpływ na hodowców bydła mlecznego

Projekt ustawy ma na celu techniczne przedłużenie na kolejne 10 lat (2026–2035) maksymalnego limitu wydatków budżetu państwa na realizację ustawy o dostępie do zasobów genetycznych i podziale korzyści z ich wykorzystania. Ustawa ta wdraża unijne przepisy (tzw. Protokół z Nagoi), które regulują korzystanie z genetycznych zasobów przyrody, np. w celach badawczo-rozwojowych.

Kluczowe elementy projektu:

• Przedłużenie finansowania: Określenie rocznych limitów wydatków (od ok. 2,8 mln zł w 2026 r. do ok. 3,4 mln zł w 2035 r.) na utrzymanie 18 etatów w administracji (w Ministerstwie Klimatu i Środowiska, GIOŚ i wojewódzkich inspektoratach ochrony środowiska).
• Cel wydatków: Środki te przeznaczone są głównie na kontrole tzw. użytkowników zasobów genetycznych, do których zaliczają się również hodowcy bydła, a w szczególności podmioty zajmujące się hodowlą zwierząt, nasiennictwem i produkcją pasz.
• Mechanizm korygujący: W przypadku zagrożenia przekroczeniem rocznego limitu projekt wprowadza możliwość czasowego obniżenia wymiaru czasu pracy osób prowadzących kontrole, aby uniknąć redukcji zatrudnienia.
  Druk nr 1955: Nowe kryteria uznania za „rolnika aktywnego zawodowo” – rewolucja dla beneficjentów dopłat
  Projekt ustawy wprowadza fundamentalne zmiany w sposobie weryfikacji, kto w Polsce kwalifikuje się jako „rolnik aktywny zawodowo”. Od tego statusu zależy prawo do otrzymywania płatności bezpośrednich i obszarowych (ONW) z Unii Europejskiej. Nowe, zaostrzone kryteria mają lepiej ukierunkować miliardowe wsparcie na gospodarstwa faktycznie prowadzące działalność rolniczą, a odciąć od dopłat tzw. socjalnych lub hobbystycznych posiadaczy ziemi.

Kluczowe elementy projektu:

• Nowa podstawa weryfikacji: Dotychczasowy, krytykowany za łagodność system (automatyczne uznanie za aktywnego przy dopłatach do 5 tys. euro oraz lista wykluczonych działalności pozarolniczych) zostaje zastąpiony. Głównym kryterium stanie się udokumentowanie realnej działalności gospodarczej poprzez przedstawienie odpowiedniego poziomu kosztów bezpośrednich lub przychodów z rolnictwa.
• Jak udowodnić aktywność? Rolnik będzie mógł wybrać jedną z dwóch ścieżek dla powierzchni zadeklarowanej we wniosku:

1. Koszty: Przedłożenie faktur i rachunków potwierdzających poniesienie minimalnych kosztów bezpośrednich (np. zakup nasion, nawozów, środków ochrony roślin, pasz, usług rolniczych).
2. Przychody: Przedłożenie dokumentów sprzedaży potwierdzających osiągnięcie minimalnych przychodów z produktów rolnych. Minimalne kwoty (na 1 ha) zostaną określone w rozporządzeniu ministra.

• Okres referencyjny: Aktywność będzie weryfikowana za okres od 1 czerwca roku poprzedniego do 31 maja roku złożenia wniosku. Ma to umożliwić uwzględnienie cyklu produkcyjnego i umożliwić udokumentowanie działalności nowym rolnikom.
• Automatyczne uznanie (zwolnienie z dokumentacji): Projekt przewiduje szeroką listę przypadków, gdy rolnik będzie automatycznie uznawany za aktywnego, bez konieczności składania dodatkowych dokumentów. Dotyczy to m.in.:
  º Rolnika posiadającego zwierzęta w obsadzie min. 0,1 DJP/ha
  w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca roku wnioskowania.
  º Rolnika, który otrzymał pomoc w ramach wybranych interwencji WPR (np. ekoschematy, płatności rolno-środowiskowe, dopłaty do materiału siewnego) lub krajowych dotacji inwestycyjnych (młody rolnik, inwestycje, rozwój małych gospodarstw), ponieważ te programy same w sobie wymagają realnej działalności.
  º Spółdzielni rolniczych, grup producentów.
  º Okres przejściowy na 2026 r.: Automatycznie za aktywnych zostaną uznani rolnicy, którzy w 2025 r. otrzymali płatności bezpośrednie nieprzekraczające równowartości 1125 euro (limit dla małych gospodarstw).
• Utworzenie rejestru: ARiMR będzie prowadziła ewidencję, w której odnotowywany będzie status „rolnika aktywnego zawodowo”, co ułatwi wykorzystanie tej informacji przy udzielaniu innych form pomocy krajowej.

Co to oznacza dla hodowców:

• Bezpośrednia korzyść i ułatwienie: Hodowcy utrzymujący bydło z pewnością spełnią kryterium automatycznego uznania za aktywnego poprzez obsadę zwierząt (0,1 DJP/ha). Oznacza to, że nie będą musieli gromadzić i składać dodatkowych zestawów faktur za pasze, leki czy usługi weterynaryjne w celu udowodnienia aktywności. To znaczące uproszczenie i redukcja ryzyka administracyjnego dla profesjonalnych gospodarstw mlecznych.
• Wsparcie dla wypasu kulturowego: Projekt wprowadza korzystne regulacje dla tzw. wypasu kulturowego. Jeśli hodowca udostępnia swoje TUZ innemu rolnikowi na wypas jego zwierząt trawożernych, to przy obliczaniu własnej obsady może uwzględnić również zwierzęta wypasane przez dzierżawcę (pod warunkiem ich rejestracji w systemie IRZplus). To rozwiązanie chroni hodowców prowadzących taką tradycyjną formę gospodarowania, często na obszarach górskich, przed utratą statusu aktywnego rolnika z powodu zbyt niskiej własnej obsady.
• Zwiększenie sprawiedliwości i efektywności wsparcia: Zmiana ma na celu odcięcie od dopłat podmiotów nieprowadzących rzeczywistej produkcji rolnej. Dla profesjonalnych hodowców oznacza to, że środki unijne będą w większym stopniu koncentrować się na wsparciu faktycznej produkcji, co może w dłuższej perspektywie zwiększyć stabilność i wartość samej pomocy. Likwiduje też niekorzystną praktykę, gdzie rzeczywiście użytkownicy gruntów (dzierżawcy) nie składali wniosków, tracąc nie tylko dopłaty, ale też możliwość korzystania z innych programów uzależnionych od posiadanej powierzchni.
• Potencjalne wyzwanie dla małych gospodarstw z ograniczoną produkcją: Mniejsze gospodarstwa mleczne, które nie osiągają progu obsady zwierząt (0,1 DJP/ha) i nie korzystały z innych form wsparcia dających automatyczne uznanie, będą musiały przejść przez proces dokumentowania kosztów lub przychodów. Może to być dla nich dodatkowa procedura administracyjna.

Wejście w życie: Ustawa ma wejść w życie 15 marca 2026 r., czyli z pierwszym dniem składania wniosków o płatności za ten rok, z rocznym okresem przejściowym dla małych gospodarstw.

Druk nr 2004: Wprowadzenie ustawowych Rad Społecznych przy KOWR – większy głos rolników w dystrybucji ziemi
Projekt ustawy, inicjatywa poselska, ma na celu umocowanie w ustawie i zwiększenie transparentności działania Rad Społecznych funkcjonujących przy Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa (KOWR) i jego oddziałach terenowych. Dotychczas Rady te działały na podstawie wewnętrznych zarządzeń, a projekt podnosi ich rangę do poziomu ustawowego, co ma zapewnić większy, uregulowany prawnie wpływ środowisk rolniczych na kluczowe decyzje dotyczące zarządzania ziemią rolną Skarbu Państwa.

Kluczowe elementy projektu:

• Ustawowe umocowanie: W Centrali KOWR i każdym oddziale terenowym ustawowo działać będzie Rada Społeczna jako organ opiniodawczo-doradczy dyrektora.
• Skład: Członkami Rad będą przedstawiciele izb rolniczych oraz innych organizacji rolniczych działających na danym terenie (w centrali – organizacji o zasięgu krajowym). Członkowie będą powoływani i odwoływani przez dyrektora na wniosek organizacji.
• Zadania Rady terenowej: Do kluczowych zadań należą:

1. Opiniowanie spraw dotyczących realizacji zadań KOWR w zakresie gospodarowania ziemią rolną Skarbu Państwa.
2. Zgłaszanie wniosków dotyczących sposobu zagospodarowania nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

• Zadania Rady w Centrali: Bieżąca wymiana informacji, wyrażanie opinii oraz omawianie propozycji organizacji rolniczych w zakresie zadań KOWR.
• Transparentność: Posiedzenia Rad mają być jawne, transmitowane na żywo, a ich nagrania, protokoły i uchwały – udostępniane publicznie w Biuletynie Informacji Publicznej w ciągu 7 dni.

Druk nr 1817: Szczególne wsparcie dla producentów zbóż i nasion oleistych w 2025 r.
Projekt ustawy ma na celu udzielenie pomocy finansowej rolnikom, którzy w drugiej połowie 2025 r. ponieśli straty gospodarcze w związku z drastycznym spadkiem cen skupu zbóż i nasion oleistych. Jak wskazano w uzasadnieniu, kryzys jest wynikiem nakładających się czynników: wysokich kosztów środków produkcji, niekorzystnych warunków pogodowych oraz zakłóceń w eksporcie.

Kluczowe elementy projektu:

• Komu przysługuje pomoc: Prawo do ubiegania się o wsparcie będzie miał rolnik, który złożył wniosek o płatności bezpośrednie w 2024 r. i zadeklarował w nim powierzchnię upraw zbóż, sprzedał zboża w okresie od 1 lipca do 31 grudnia 2025 r., poniósł stratę gospodarczą oraz prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni nieprzekraczającej 300 ha użytków rolnych.
• Forma i wysokość wsparcia: Pomoc ma formę dopłaty do powierzchni uprawy, obliczanej jako iloczyn zadeklarowanego areału i ustalonych stawek. Projekt przewiduje zróżnicowane stawki: 2200 zł/ha dla pszenicy, 1750 zł/ha dla kukurydzy, rzepaku i rzepiku, 1035 zł/ha dla jęczmienia i pszenżyta oraz 875 zł/ha dla żyta, owsa i mieszanek zbożowych.
• Procedura: Wnioski będzie można składać wyłącznie elektronicznie od 1 października 2025 r. do 10 stycznia 2026 r. Konieczne będzie dołączenie faktur VAT potwierdzających sprzedaż. W przypadku, gdy łączna kwota pomocy przekroczy zaplanowane środki, minister rolnictwa ogłosi współczynnik korygujący.

Druk nr 1941: Zmiana Prawa wodnego – zachęty do legalizacji nielegalnych ujęć wody
Projekt ma na celu zachęcenie właścicieli do legalizacji urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych lub powierzchniowych, wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego lub zgłoszenia.

Kluczowe elementy projektu:

• Okres obowiązywania zachęt: Przepisy epizodyczne, które obowiązywać będą do 30 września 2027 r.
• Korzyści dla właścicieli: Właściciele, którzy w tym terminie złożą wniosek o legalizację nielegalnego urządzenia wodnego, zostaną zwolnieni z opłaty legalizacyjnej oraz nie będą podlegać administracyjnej karze pieniężnej za wcześniejsze posiadanie urządzenia bez wymaganej zgody.
• Warunki legalizacji: Legalizacja będzie możliwa wyłącznie pod warunkiem, że dane urządzenie wodne spełnia wymogi określone w przepisach dla tego typu obiektów.
• Cel regulacji: Jak wskazano w uzasadnieniu, chęć uniknięcia kar i opłat zniechęcała dotąd właścicieli do legalizacji. Tymczasem leży to w interesie publicznym, ponieważ pozwala na pełne ewidencjonowanie urządzeń wodnych, poznanie ich parametrów i wpływu na lokalne stosunki wodne.

Druk nr 1950: Ułatwienia w ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin
Projekt ten, uznany przez Radę Ministrów za pilny i już uchwalony, ma charakter deregulacyjny. Jego głównym celem jest ograniczenie obciążeń administracyjnych dla rolników, wynikających z unijnego rozporządzenia nakazującego prowadzenie ewidencji zabiegów środkami ochrony roślin w formacie elektronicznym.

Kluczowe elementy projektu:

• Przedłużenie okresu przejściowego: Obowiązek prowadzenia ewidencji elektronicznej zostaje opóźniony do 1 stycznia 2027 r.
• Elastyczny termin na przenoszenie danych: Dla zabiegów wykonanych do 1 stycznia 2030 r. rolnicy będą mieli termin na przeniesienie informacji z tradycyjnej dokumentacji do systemu elektronicznego do 31 stycznia roku następującego po roku, w którym wykonano dany zabieg.
• Cel regulacji: Jak podkreślono w uzasadnieniu, odłożenie w czasie obowiązku ma na celu przygotowanie przyjaznego narzędzia informatycznego. Bez niego każdy rolnik musiałby samodzielnie gromadzić i formatować dane w sposób maszynowo czytelny, co stanowiłoby znaczną barierę. 

Reklama