Nadchodzi. Skorygowany partner w opłacalności produkcji mleka

Indeks PF w nowej formule stanie się oficjalnym indeksem selekcyjnym dla rasy polskiej holsztyńsko-fryzyjskiej.

dr Katarzyna Rzewuska 

• Indeks selekcyjny odpowiada na oczekiwania hodowców. Jego nowa formuła będzie precyzyjną wskazówką dla producentów mleka w zarządzaniu stadami bydła.

• Nowa formuła odzwierciedla dążenie hodowców do posiadania zwierząt odpornych i bezproblemowych w obsłudze przy zachowaniu efektywności produkcji.

• Formuła indeksu opiera się na pięciu podindeksach. Produkcyjnym, zdrowotnym, płodności, wymienia i nóg oraz funkcjonalności.

• Mimo gruntownej modernizacji nowy PF nie odwraca realizowanego przez lata kierunku hodowli, jedynie koryguje go, kładąc nacisk na ekonomikę produkcji mleka.

Każdego dnia hodowca podejmuje wiele decyzji, które wymagają dostępu do precyzyjnych i nowoczesnych narzędzi. Tak jak w zarządzaniu każdym innym obszarem, tak i w zarządzaniu genetycznym konieczne jest kierowanie się precyzyjnymi wskaźnikami i parametrami. Podstawowym narzędziem prowadzenia skutecznej pracy hodowlanej jest indeks selekcyjny. Odzwierciedla on aktualny cel hodowlany, a kierunek doskonalenia wyznaczony przez formułę indeksu powinien odpowiadać na uwarunkowania rynkowe i oczekiwania hodowców.

Większy nacisk na cechy funkcjonalne

Taki właśnie będzie indeks Produkcja i Funkcjonalność w nowej odsłonie. Łączy prostotę stosowania (dzięki kompleksowemu wyrażeniu wartości hodowlanej) z możliwością oceny poszczególnych obszarów (dzięki odpowiednio skonstruowanym podindeksom). W efekcie stanowi zrównoważone narzędzie łączące selekcję na cechy produkcyjne, funkcjonalne i pokrojowe. Nowa formuła odzwierciedla dążenie hodowców do posiadania zwierząt odpornych i bezproblemowych w obsłudze przy zachowaniu efektywności produkcji, z uwzględnieniem wydajności suchej masy. Jedną z najbardziej widocznych zmian w formule indeksu PF jest przesunięcie nacisku na cechy funkcjonalne, co wpisuje się w globalne trendy hodowlane. Jednocześnie cechy związane z budową wymienia i nóg, na które hodowcy zwracają szczególną uwagę, będą łatwiejsze do uwzględnienia dzięki specjalnemu podindeksowi.

Pięć filarów nowej formuły PF

Formuła indeksu PF opiera się na pięciu podindeksach stanowiących główne obszary doskonalenia:

• Podindeks Produkcyjny (udział 30%): kładzie nacisk na wydajność oraz skład mleka, ze szczególnym uwzględnieniem zawartości suchej masy (białka i tłuszczu).

• Podindeks Zdrowia (udział 25%): obejmuje długowieczność i odporność na kluczowe choroby infekcyjne, czyli mastitis (wyrażone m.in. przez liczbę komórek somatycznych – LKS) oraz dermatitis digitalis (zdrowie racic).

• Podindeks Płodności (udział 20%): skupiony bezpośrednio na skuteczności w rozrodzie, co jest jednym z najważniejszych czynników limitujących rentowność.

• Podindeks Wymienia i Nóg (udział 15%): zgodnie z wolą hodowców wyodrębniono tu kluczowe cechy budowy wymienia oraz nóg i racic.

• Podindeks Funkcjonalności (udział 10%): Grupuje cechy ułatwiające codzienną pracę, takie jak łatwe porody, szybkość doju (zdolność udojowa), przeżywalność cieląt oraz pozostałe cechy pokrojowe (rama ciała i siła mleczności).

Zrównoważony wzrost

Dla hodowcy opierającego się w swojej pracy hodowlanej na danym indeksie kluczowe jest to, w jaki sposób jego formuła przekłada się na doskonalenie poszczególnych grup cech. Możemy to ocenić, sprawdzając korelacje między indeksem a podindeksami. Pokazują one, jaki wzrost poszczególnych podindeksów spodziewany jest w konsekwencji zwiększania wartości indeksu PF na skutek prowadzenia pracy hodowlanej. Oparcie decyzji selekcyjnych o indeks PF w nowej formule będzie prowadziło w pierwszej kolejności do wzrostu produkcji (korelacja 0,8). Będzie to zrównoważony wzrost wydajności i procentowego udziału białka i tłuszczu. W drugiej kolejności osiągana będzie poprawa zdrowotności (korelacja 0,6), z największym naciskiem na obniżenie LKS (korelacja 0,5). Pozostałe cechy funkcjonalne i pokrojowe będą doskonalone w zbliżonym tempie (korelacja 0,3). 

Funkcjonalność nowego indeksu PF

Dla wielu hodowców liczy się nie tylko sama formuła indeksu, ale także jej przełożenie na rankingi i łatwość korzystania. Poniżej trzy kluczowe aspekty:

• koniec z remisami – wraz z nową formułą wprowadzony zostaje poszerzony format prezentacji wartości liczbowej indeksu. Taka zmiana pozwoli skuteczniej zróżnicować osobniki, a zjawisko zwierząt uzyskujących jednakowy wynik zostanie drastycznie ograniczone. Ułatwi to wskazanie, które zwierzę jest lepsze, a dodatkowym parametrem, który wesprze porównywanie wyników, będzie publikacja dokładności;

• dokładność oceny – wraz z wartością indeksu publikowana będzie dokładność oszacowań. Dzięki temu hodowca od razu zobaczy, na ile „pewny” jest wynik danego zwierzęcia. Osobnik o wyższej dokładności gwarantuje większą stabilność wyniku pomiędzy kolejnymi sezonami wycen. Pozwoli to na znacznie lepsze porównywanie konkretnych parametrów (indeksu, podindeksów) między wybranymi sztukami i mniej ryzykowne decyzje selekcyjne;

• zbieżność z celem ekonomicznym – mimo gruntownej modernizacji nowy PF nie odwraca o 180 stopni realizowanego przez lata kierunku hodowli, lecz raczej go koryguje, uwzględniając bardziej ekonomikę produkcji. Wyrazem tego jest wzrost korelacji z Indeksem Ekonomicznym (IE). Oznacza to, że wybierając buhaje i samice według nowego indeksu PF, hodowcy będą z jeszcze większą skutecznością poprawiać opłacalność swojej produkcji.

Narzędzia wspierające praktyczne wykorzystanie

Postęp genetyczny nie wydarza się samoistnie – zależy od powszechnego korzystania z dostępnych narzędzi w pracy hodowlanej stada. Jak wdrożyć nowy PF na swoim podwórku?

Należy postawić na:

• genotypowanie: poznanie wartości genetycznej własnych samic to absolutny fundament. Genotypowanie pozwala na dokładną ocenę jałówek już na wczesnym etapie życia. Najskuteczniejsze jest genotypowanie całego stada, do czego dochodzi się przez genotypowanie wszystkich urodzonych jałówek. W efekcie decyzje selekcyjne bazują w pełni na dokładnej informacji. Z jednej strony umożliwiają wyłowienie cennych sztuk i uchronienie się przed ich sprzedażą, ale też wytypowanie tych najsłabszych, po których nie warto zostawiać jałówek, więc można je kryć np. nasieniem mięsnym;

• monitorowanie sytuacji: na stronie cgen.pl dostępne jest indywidualne podsumowanie stada, w którym znajdują się wszystkie oficjalne wyniki samic;

• dobór: program DoKo uwzględnia nową formułę przy doborze buhajów do samic w stadzie.

Solidny partner 

Indeks PF w nowej odsłonie stanowi odpowiedź na zgłaszane przez hodowców oczekiwania, a jego stosowanie przełoży się na wzrost opłacalności i ułatwienie codziennej pracy w stadzie. Jest to narzędzie precyzyjne, ale też czytelne i nastawione na zrównoważone doskonalenie. Wybory dokonywane w oparciu o jego wartości pozwolą na uzyskanie zwierząt łączących produkcyjność z funkcjonalnością. Dlatego nowy PF to nie tylko wskaźnik, ale solidny partner w budowaniu nowoczesnego i opłacalnego stada.