Wiarygodne dane – mądre decyzje

Co obejmuje i jak przebiega weryfikacja wyników rocznych z oceny wartości użytkowej PFHBiPM. Dlaczego publikowane dane muszą być wiarygodne?

tekst: Rafał Morawski

Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka gromadzi każdego roku ogromne ilości danych w ramach prowadzonej oceny wartości użytkowej bydła. Publikowane co roku wyniki są niezbędne do określania bieżącej sytuacji w hodowli bydła i produkcji mleka, a także stanowią bardzo ważny punkt odniesienia w planowaniu efektywnej produkcji dla każdego producenta. Wynikami uzyskiwanymi z oceny interesują się sami hodowcy, instytucje państwowe, samorządowe, ośrodki akademickie i naukowe, studenci oraz firmy obsługujące hodowców bydła. Są one również udostępniane organizacjom zagranicznym, jak na przykład Światowej Organizacji Hodowców Bydła Holsztyńsko-Fryzyjskiego czy Międzynarodowemu Komitetowi Oceny Wartości Użytkowej ICAR. Zanim jednak wyniki trafią – w postaci drukowanego lub cyfrowego biuletynu – do szerokiego obiegu, muszą przejść przez kompleksową weryfikację jakości danych.

W jakim celu weryfikujemy wyniki?

Weryfikacja to nic innego jak ponowne, dokładne sprawdzenie poprawności i jakości zgromadzonych danych. Jej głównym celem jest zapewnienie, że publikowane informacje są:

• wiarygodne i zgodne z rzeczywistością. Dają odbiorcy pewność, że wyniki, zwłaszcza te najlepsze – rankingowe – faktycznie odzwierciedlają wybitną wydajność stada;
• spójne z metodyką – weryfikacja potwierdza, że ocena wartości użytkowej została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi standardami, w tym z wytycznymi i metodyką oceny, zatwierdzonymi przez ICAR (ang. International Committee for Animal Recording), czyli międzynarodową organizację regulującą aspekty prawne oceny na Świecie, której PFHBiPM jest aktywnym członkiem od wielu lat;
• spełniają kryterium publikacji – spełnienie wszystkich warunków formalnych i jakościowych.
  Bez weryfikacji cała praca hodowlana i analityczna straciłaby na wartości, a podejmowane na jej podstawie decyzje mogłyby być obarczone błędem. Nadzór nad jakością danych jest prowadzony przez cały rok. Zobowiązuje nas do tego posiadanie certyfikatu ICAR. To globalna organizacja zajmująca się standaryzacją i poprawą systemów identyfikacji, oceny wartości użytkowej i oceny wartości hodowlanej zwierząt gospodarskich na całym świecie. To właśnie ICAR opracowuje i publikuje szczegółowe wytyczne i normy dotyczące sposobu prowadzenia OWUB. Ma to na celu zapewnienie, że zbierane w różnych krajach dane (np. wydajność mleczna, skład mleka, cechy pokroju) są porównywalne i wiarygodne na całym świecie. Certyfikat, który posiada PFHBiPM, potwierdza, że usługi Federacji są prowadzone zgodnie z międzynarodowymi standardami. Należy podkreślić, że wiarygodność wyników potwierdza także certyfikat akredytacji Polskiego Centrum Akredytacji, który posiada każde z naszych czterech laboratoriów oceny mleka. Certyfikat gwarantuje, że laboratorium wykonuje analizy mleka w sposób wiarygodny, profesjonalny, niezależny i bezstronny.

Co jest sprawdzane?

Proces weryfikacji przed publikacją wyników rocznych i rankingów najlepszych hodowców bydła w danym roku jest wieloetapowy i ma na celu potwierdzenie zarówno aspektów formalnych, jak i merytorycznych. Kluczowe kryteria, które muszą być spełnione, to:

• świadoma zgoda hodowcy – publikacja danych rocznych jest możliwa tylko wtedy, gdy hodowca lub producent mleka wyraził zgodę na niezależną weryfikację;
• całoroczna ocena stada, czyli czy próbne udoje były wykonywane zgodnie z metodyką przez cały rok obliczeniowy;
• uzyskane przez hodowcę wyniki nie odbiegają od norm i nie posiadają statusu wątpliwych.

Kolejny etap stanowi weryfikacja najlepszych stad pod względem uzyskanej wydajności. Zgodnie ze standardami Międzynarodowego Komitetu ds. Oceny Wartości Użytkowej Zwierząt (ICAR) audytem weryfikacyjnym objęte są najlepsze stada w Polsce. Dotyczy to zwłaszcza hodowców zajmujących 20 najlepszych lokat w krajowych rankingach (pod względem kilogramów mleka oraz sumy kilogramów tłuszczu i białka, czyli tzw. suchej masy) w danej grupie wielkościowej, a także czołowych hodowców ras tzw. kolorowych.

Do sposobów weryfikacji danych należy: analiza ilości sprzedanego surowca do podmiotu skupującego oraz wykonanie w gospodarstwie hodowcy doju weryfikacyjnego. Ta pierwsza polega na porównaniu wydajności rocznej z oceny wartości użytkowej z ilością zarejestrowanego w bazie PFHBiPM tzw. mleka skupowego (mleka sprzedanego do zakładu mleczarskiego). Informacja o mleku sprzedanym do mleczarni musi być udokumentowana fakturami sprzedaży lub zaświadczeniem o sprzedanym mleku w danym roku potwierdzonym podpisem przedstawiciela danej mleczarni. Hodowca przedstawia wyłącznie ilości uzyskanego mleka, ukrywając kwoty wynagrodzenia za sprzedany surowiec. Dla potwierdzenia danych pracownik PFHBiPM może dodatkowo prosić o potwierdzenie odbioru mleka w wybranym dniu – na podstawie pokwitowania drukowanego przez kierowcę cysterny odbierającej surowiec. Za prawidłowe uznaje się porównanie, gdy różnica między mlekiem skupowym a wydajnością roczną uzyskaną z oceny nie przekracza wartości bezwzględnej 10%.

Dój weryfikacyjny (DW) z kolei jest wykonywany przez wykwalifikowanych pracowników PFHBiPM i polega na ponownym zmierzeniu wydajności mlecznej oraz pobraniu próbki mleka od każdej krowy. Dane z DW są porównywane z wynikami trzech ostatnich próbnych dojów. Uwaga – dój odbywa się bez wcześniej zapowiedzi i jest wykonywany z użyciem urządzeń mierniczych PFHBiPM.

Analiza danych najlepszych krów i fenotypu

Weryfikacja ta dotyczy pojedynczych krów z czołowych pozycji rankingowych i polega na:

• sprawdzeniu liczby wykonanych próbnych udojów dla krowy zgodnie z metodyką oceny;
• zweryfikowaniu obustronnego pochodzenia (rodowód);
• ocenie zgodności fenotypu zwierzęcia z tym opisanym we wzorcu rasy (opisanym w programie hodowlanym dostępnym na stronie internetowej PFHBiPM);
• porównaniu wydajności życiowej i laktacyjnej krowy z rokiem poprzednim oraz ocenie tempa wzrostu wyników produkcyjnych charakterystycznych dla rasy.

Czy hodowca może odmówić?

Weryfikacja danych rocznych z obory oraz cech wydajnościowych najlepszych krów nie jest opcjonalna, lecz stanowi warunek publikacji w rankingach. W przypadku odmowy lub rezygnacji z poddania się weryfikacji dane hodowcy zostają usunięte ze wszystkich list rankingowych, a na jego miejsce przesuwa się kolejny hodowca, który po wyrażeniu zgody także poddany jest całemu procesowi weryfikacji. W skrajnych przypadkach, gdy hodowca utrudnia czynności weryfikacyjne lub po raz kolejny odmawia udziału w weryfikacji, PFHBiPM może rozwiązać umowę na prowadzenie oceny wartości użytkowej ze skutkiem natychmiastowym.

Podsumowując, rzetelna weryfikacja rocznych wyników z oceny wartości użytkowej jest fundamentem dla utrzymania wiarygodności wyników osiąganych w polskiej populacji bydła mlecznego. To ona gwarantuje, że oficjalnie publikowane dane z oceny są transparentne, poprawne i stanowią solidną bazę do podejmowania dalszych decyzji hodowlanych i biznesowych. Rzetelny hodowca nie ma nic do ukrycia! 